Soru

Zorluk: KolayOsmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e Kentleşme (1950 Öncesi)

Cumhuriyet’in kuruluşundan 1950 yılına kadar geçen süreçte Türkiye’deki kentleşme hareketleri; sanayileşmeden ziyade devletin modernleşme hedefleri ve idari kararları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu dönemde izlenen devlet güdümlü ve planlı kentleşme politikasının en somut örneği aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Yeni kurulan devletin başkenti Ankara'nın modern bir şehir olarak planlı inşa edilmesiCevap
  2. B
    Tarımda makineleşmenin artmasıyla kırsal nüfusun iş bulmak amacıyla büyük kentlere akın etmesi
  3. C
    Kent merkezlerinin çevresinde kaçak yapılaşma ve gecekondu bölgelerinin hızla yaygınlaşması
  4. D
    Özel teşebbüsün büyük sanayi yatırımları yaparak kentsel istihdamı ve büyümeyi tetiklemesi
  5. E
    Köylerdeki yaşam standartlarının yükseltilmesiyle kentlere olan göç talebinin tamamen durdurulması

Cevap

Yeni kurulan devletin başkenti Ankara'nın modern bir şehir olarak planlı inşa edilmesi
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki kentleşme süreci, sanayi devriminin yarattığı 'kendiliğinden' bir süreç değildir. Bu dönemde devlet, yeni rejimin ideallerini yansıtan modern şehirler yaratmak istemiştir. Ankara'nın başkent yapılması ve yabancı uzmanlara hazırlatılan imar planlarıyla sıfırdan inşa edilmesi, bu idari ve siyasi tercihin en güçlü kanıtıdır. 1580 sayılı Belediye Kanunu gibi düzenlemeler de bu sürecin yasal altyapısını kurmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin temel niteliğini belirle
1950 öncesi dönemde Türkiye'de kentleşme, ekonomik/sanayi tabanlı değil, siyasi ve idari bir modernleşme projesidir.
Batı'daki sanayileşme temelli kentleşmenin aksine Türkiye'de bu süreç devlet eliyle ve planlı olarak yürütülmüştür.
2
Dönemin yasal ve idari dayanaklarını hatırla
1930 tarihli 1580 sayılı Belediye Kanunu ve 1933 tarihli 2290 sayılı Belediye Yapı ve Yollar Kanunu bu dönemin yasal çerçevesini oluşturur.
Belediyelerin modern kent hizmetlerini sunabilmesi ve planlı yapılaşmanın sağlanması için bu yasalar temel alınmıştır.
3
Somut örneği doğrula
Ankara, bozkırın ortasında yeni rejimin vitrini ve modernleşmenin sembolü olarak planlı bir şekilde (Lörcher ve Jansen planları) büyütülmüştür.
Ankara örneği, devletin kenti 'idari bir karar' ile nasıl dönüştürdüğünün en net göstergesidir.

Anahtar Kavram

Erken Cumhuriyet Dönemi Kentleşmesi (İdari ve Planlı Süreç)

İpuçları

1
Bu dönemin kentleşmesini 'idari kentleşme' olarak tanımlayan kaynakları düşünün.
2
1950 öncesinde kentlere göç kitlesel değil, devletin tayin ettiği memur ve bürokrat kesimiyle sınırlıydı.

Daha Fazla Pratik

1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 1930'da getirdiği görevlerin, Osmanlı'daki belediye yapısından (Şehremaneti) farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Bu soruyu puanla