Kamu harcamalarının artışını açıklamaya çalışan teoriler, süreci tetikleyen aktörler ve mekanizmalar bakımından farklılaşır. Kamu ekonomisi literatüründe arz-yönlü kamu gider artışını inceleyen William Niskanen, bürokratların kurumsal yapı içindeki davranışlarını merkeze alarak toplumsal refahı maksimize eden optimal üretim seviyesinden nasıl sapıldığını analiz etmiştir.
Niskanen'in bu yaklaşımı ve kamu harcama dengesine ilişkin öne sürdüğü argümanlar dikkate alındığında, bürokratik karar alma sürecinin temel motivasyonu ve ulaştığı sonuç hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Bürokratlar kendilerine sağlanan prestij, maaş ve yetki gibi faydaları artırmak için bütçe maksimizasyonunu güderler ve hizmet üretimini, marjinal faydanın marjinal maliyete () eşit olduğu toplumsal optimum noktası yerine, toplam faydanın toplam maliyete () eşitlendiği bütçe kısıtı seviyesine kadar genişletirler.Cevap
- BBürokratik idareciler, seçmenlerin ödedikleri vergilerin maliyetini eksik hissetmesi durumundan (mali illüzyon) faydalanarak, temel amaçları olan oy maksimizasyonunu gerçekleştirmek üzere kamu hizmetlerini her zaman toplumsal optimumun ötesinde sunarlar.
- CBürokratik kurumların büyümesi; karar alıcıların rasyonel tercihlerinden ziyade, ekonomik kalkınma, sanayileşme ve kentleşme gibi dinamiklerin devlete yüklediği artan hukuki ve sosyal güvenlik sorumluluklarının organik ve sürekli bir sonucudur.
- DBürokratlar normal dönemlerde kamu hizmetlerini optimum seviyede tutarken; savaş, doğal afet veya ekonomik kriz gibi olağanüstü şokların yaşandığı dönemlerde toplumun artan vergi tahammülüne dayanarak bütçelerini kalıcı olarak yukarı doğru sıçratırlar.
- EHarcamalardaki aşırı büyümenin temel sebebi bürokratların bütçe maksimizasyonu hedefi değil, emek-yoğun kamu hizmetlerinde verimlilik artışı sağlanamamasına rağmen kamu personel ücretlerinin diğer sektörlere paralel olarak artırılmak zorunda kalınmasıdır.
Cevap
Doğru yanıt, bürokratların prestij ve yetkilerini artırmak amacıyla bütçe maksimizasyonunu hedeflediklerini ve kamu hizmeti üretimini marjinal fayda-maliyet eşitliğinden ziyade toplam fayda-maliyet () eşitliğine kadar genişlettiklerini belirten ifadedir.
Niskanen'in Kamu Tercihi Okulu yaklaşımı çerçevesinde geliştirdiği Bürokrasi Modelinde harcamaları artıran unsur bürokratların fayda maksimizasyonu arayışıdır. Bürokratlar gücünü bütçelerinden alır, bu nedenle bütçeyi maksimum seviyeye çıkarmaya çalışırlar. Politikacıların hizmetin gerçek maliyeti konusundaki bilgi eksikliğinden (asimetrik bilgi) faydalanan bürokrat, üretimi marjinal maliyetin marjinal faydaya eşitlendiği toplumsal optimumda tutmak yerine; elde edeceği toplam bütçenin üretim maliyetini tam olarak karşıladığı uca () kadar genişleterek aşırı üretime ve bütçe büyümesine neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Niskanen Bürokrasi Modeli ve Bütçe Maksimizasyonu