Kamu tercihleri okulu bağlamında, kamu harcamalarının artış dinamiklerini analiz eden farklı teorik yaklaşımlar bulunmaktadır. Niskanen tarafından geliştirilen Bürokrasi Modeli, devletin büyümesini arz-yönlü kamu gider artışı çerçevesinde inceleyen en önemli teorilerden biridir.
Buna göre, Niskanen'in Bürokrasi Modeli'nin temel dayanağı ve bürokratik karar alma sürecinin kamu hizmeti çıktı düzeyi üzerindeki etkisini diğer yaklaşımlardan ayıran ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- AKamu harcamalarındaki genişlemenin, bürokratların bütçe taleplerinden ziyade ekonomik kalkınma süreciyle birlikte yoğunlaşan devlet faaliyetlerine ve artan toplumsal taleplere gösterilen organik bir tepki olmasıdır.
- BBürokratların, seçmenlerde mali illüzyon yaratarak vergi maliyetlerini gizlemeyi ve bu sayede iktidardaki politikacıların oy maksimizasyonu hedefine ulaşmalarını sağlayacak harcama programlarını tasarlamalarıdır.
- Bürokratların kendi faydalarını artırmak için bütçe maksimizasyonu hedefine yönelmeleri sonucunda, kamu hizmeti üretiminin marjinal sosyal faydanın marjinal sosyal maliyete eşit olduğu optimal düzeyin ötesine geçerek, toplam bütçenin toplam maliyete eşit olduğu noktaya kadar genişletilmesidir.Cevap
- DBürokratik kurumların bütçelerinin, normal dönemlerde nispeten durağan seyretmesine karşın, kriz dönemlerinde toplumun vergi toleransının yükselmesiyle ortaya çıkan sıçrama etkisi sonucunda kalıcı olarak artmasıdır.
- EKamu sektöründe emek-yoğun üretim yapısından dolayı teknolojik verimlilik artışının sağlanamaması, ancak ücretlerin özel sektörle eşitlenmesi baskısının bürokratik maliyetleri sürekli olarak şişirmesidir.
Cevap
Niskanen modelinde bürokratların bütçe maksimizasyonu hedefine yönelerek kamu hizmeti üretimini, marjinal faydanın marjinal maliyete eşit olduğu sosyal optimumun ötesine geçirip toplam bütçenin toplam maliyete eşit olduğu noktaya kadar genişletmesidir.
William Niskanen tarafından geliştirilen Bürokrasi Modeli'nin merkezinde, bürokratların kendi fayda fonksiyonlarını (güç, yüksek maaş, geniş ofisler, itibar) maksimize etmek amacıyla yönettikleri bütçeyi olabildiğince büyütmek istemeleri yatar (Bütçe Maksimizasyonu). Bürokratlar, hizmetin maliyetini finanse eden kurullar (politikacılar) karşısında tekel konumundadır ve bilgi asimetrisine sahiptirler. Toplum açısından kaynak tahsisinde etkinlik, marjinal sosyal faydanın marjinal sosyal maliyete eşit olduğu (MSF = MSM) noktada sağlanır. Ancak bürokratlar kamu hizmeti üretimini bu noktada durdurmaz; bütçe taleplerini, toplam faydanın (elde edilebilir toplam bütçenin) toplam maliyete eşitlendiği noktaya kadar genişletirler. Bu da kamu sektöründe sosyal optimumdan çok daha büyük bir çıktıya ve gider artışına neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Niskanen Bürokrasi Modeli ve Bütçe Maksimizasyonu