Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorMali Tekel Gelirleri

Maliye literatüründe 'mali tekel' (fiskal tekel) gelirlerinin iktisadi analizi yapılırken, bu gelirlerin bir 'gizli vergi' (hidden tax) olarak nitelendirilmesi, fiyatlandırma sürecindeki belirli bir sapmaya dayanmaktadır. Buna göre, mali tekel uygulanan bir malın satış fiyatının belirlenmesinde ve elde edilen gelirin mahiyetinde aşağıdakilerden hangisi, bu geliri bir 'kamu gücüyle elde edilen vergi benzeri gelir' kılan temel iktisadi unsurdur?

  1. Satış fiyatının, marjinal maliyet ile normal kârın toplamından oluşan 'teorik rekabetçi fiyat' seviyesinin üzerinde bir 'mali rant' (fiscal rent) içerecek şekilde belirlenmesi ve bu farkın devletin egemenlik gücüyle doğrudan kamu geliri haline getirilmesi.Cevap
  2. B
    Elde edilen gelirin, devlet bütçesi dışında özerk mesleki kuruluşlarca sadece belirli bir sosyal grubun finansmanını sağlamak amacıyla toplanan 'parafiskal' bir nitelik taşıması.
  3. C
    Fiyatın, sunulan hizmetin maliyetini tam olarak karşılayacak şekilde 'maliyet bedeli' üzerinden belirlenmesi ve ödemenin 'harç' niteliğinde bir kamu hizmeti karşılığı olması.
  4. D
    Tekel konusu malın fiyatının, piyasadaki arz ve talep esnekliklerinden tamamen bağımsız olarak, sadece bütçe açığını kapatacak sabit bir maktu tutar üzerinden her yıl güncellenmesi.
  5. E
    Devletin sosyal amaçlarla tüketimi teşvik etmek için fiyatı marjinal maliyetin altında belirlemesi sonucu ortaya çıkan ve 'negatif vergi' olarak adlandırılan iradi bir gelir olması.

Cevap

Mali tekel gelirleri, satış fiyatının marjinal maliyet ve normal kâr toplamından oluşan teorik rekabetçi fiyatın üzerinde belirlenmesiyle oluşan 'mali rantın' devletçe tahsil edilmesidir.
Mali tekel uygulamalarında devlet, bir malın üretim veya satışını tekeline alarak fiyatı tam rekabet koşullarında oluşacak fiyatın (marjinal maliyet + normal kâr) üzerinde belirler. Bu fiyat farkı, iktisadi anlamda bir 'monopol kârı' olsa da, bu kârın devletin egemenlik gücüyle ve fiskal amaçla toplanması onu bir 'gizli vergi' (fiyatın içinde saklanmış tüketim vergisi) haline getirir. Bu durum, tüketici rantının fiyat mekanizması aracılığıyla kamuya aktarılmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Mali tekelin tanımını analiz et.
Devletin mali amaçlarla (gelir sağlama) belirli malların üretimini veya satışını tekeline almasıdır.
Konunun temel çerçevesini çizmek için gereklidir.
2
Fiyatlandırma mekanizmasını (PP) ve marjinal maliyeti (MCMC) karşılaştır.
P>MCP > MC olduğu ve aradaki farkın 'monopol kârı' niteliği taşıdığı görülür.
Gelirin kaynağını belirlemek için iktisadi analiz gereklidir.
3
Gelirin 'vergi benzeri' (gizli vergi) niteliğini tanımla.
Fiyatın içine gizlenmiş olan bu kâr payı, tüketiciden devletin egemenlik gücüne dayanarak alınan bir 'mali rant' (fiscal rent) hükmündedir.
Neden 'vergi' olarak adlandırıldığını iktisadi temele oturtmak için gereklidir.
4
Diğer vergi dışı gelirlerden farkını netleştir.
Hizmet karşılığı olmaması (harçtan farkı) ve bütçe içi olması (parafiskalden farkı) teyit edilir.
Hatalı seçenekleri elemek ve doğru cevabı doğrulamak için son kontroldür.

Anahtar Kavram

Mali Tekel Gelirlerinin İktisadi Mahiyeti ve Gizli Vergi Niteliği

Daha Fazla Pratik

Mali tekel gelirleri ile Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) arasındaki idari ve maliyet farklılıklarını inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Mali Tekel Gelirleri

Bu konudan daha fazla soru