Çalışma ekonomisi ve makroekonomik istikrar politikaları üzerine çalışan bir maliye teorisyeni, kronik işsizlik problemiyle yüzleşen bir ulusal ekonomide uygulanabilecek farklı harcama türlerinin emek piyasasına yansımalarını analiz etmektedir. Bu analizde; devletin personel istihdamı, altyapı yatırımları ve hanehalkına yönelik nakdi yardımları ayrı makroekonomik değişkenler olarak kurgulanmıştır.
Bu değişkenlerin istihdam üzerindeki teorik etkilerini açıklayan kamu maliyesi yaklaşımları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AKamu yatırım harcamalarındaki artışın yaratacağı doğrudan istihdam etkisi, cari harcamalara kıyasla her zaman daha yüksektir; zira yatırımların finansmanı için borçlanılması durumunda ortaya çıkan dışlama etkisi (crowding out), faiz oranlarını düşürerek özel sektör istihdamını hızlandıran prensibi üzerinden maksimize eder.
- BHaavelmo Teoremine göre vergilerle finanse edilen denk bütçe genişlemesinin istihdam üzerindeki net etkisi sıfırdır; devletin memur alımı şeklindeki cari harcamaları sadece özel sektörde dolaylı istihdam yaratırken, asıl birincil (doğrudan) istihdam artışı marjinal tüketim eğilimini tetikleyen kamu transfer ödemeleri ile sağlanır.
- Denk bütçe çarpanı (Haavelmo Teoremi) gereğince vergiyle finanse edilen harcama artışları istihdam hacmini genişletici etki yaratırken; cari harcamalar doğrudan kamu istihdamını artırma kapasitesi bakımından, özel sektörde dolaylı istihdam yaratan sermaye-yoğun yatırım harcamalarına kıyasla daha etkilidir; öte yandan nakdi transfer ödemeleri çalışma-boş zaman ödünleşimi üzerinden işgücüne katılımı düşürücü yönde etki yapabilir.Cevap
- DKamu harcamalarının bileşiminde sosyal transferlerin payının artırılması, hızlandıran prensibini işleterek devletin doğrudan işveren rolünü pekiştirir ve birincil istihdamı artırır; buna karşılık cari harcamalar yalnızca dışlama etkisi mekanizması vasıtasıyla özel sektördeki kalifiye işgücü talebini ve uyarılmış istihdamı destekler.
Cevap
Vergiyle finanse edilen kamu harcamalarının Haavelmo Teoremi kapsamında istihdamı genişletici etki yapması, cari harcamaların doğrudan istihdam kapasitesinin yatırımlara göre daha yüksek olması ve transfer ödemelerinin çalışma-boş zaman ödünleşimi yoluyla işgücüne katılımı düşürebileceğini belirten ifade doğrudur.
Doğru olan değerlendirme; vergiyle finanse edilen harcamaların Haavelmo Teoremi uyarınca ekonomide net bir genişleme (istihdam artışı) yarattığını, personel giderleri gibi cari harcamaların doğrudan istihdam yaratma kapasitesinin yatırım harcamalarına göre daha yüksek olduğunu ve karşılıksız transfer ödemelerinin çalışma motivasyonunu kırarak (gelir etkisi) işgücüne katılımı düşürebileceğini belirten ifadedir. Bu ifade, tüm makroekonomik mekanizmaları (denk bütçe çarpanı, doğrudan/dolaylı istihdam ayrımı ve çalışma-boş zaman ödünleşimi) teorik olarak hatasız bir şekilde sentezlemektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu Harcamalarının İstihdam Mekanizmaları ve Makroekonomik Etkileri