Makroekonomik istikrarsızlık ve yüksek işsizlik oranlarıyla mücadele eden bir ekonomide, karar alıcılar genişletici maliye politikası kapsamında çeşitli harcama alternatiflerini değerlendirmektedir. Bu bağlamda; cari harcamaların, yatırım harcamalarının ve sosyal transferlerin işgücü piyasası üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri ile denk bütçe politikaları analiz edilmektedir.
Kamu harcamalarının istihdam yaratma kapasitesi ve makroekonomik mekanizmalar dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye teorisi açısından kesinlikle doğrudur?
- Kamu yatırım harcamaları çarpan mekanizması aracılığıyla özel sektörde dolaylı istihdam yaratırken; bu harcamaların tamamen vergilerle finanse edilmesi durumunda (Haavelmo Teoremi), marjinal tüketim eğiliminin değerinden bağımsız olarak milli gelir ve istihdam üzerinde net pozitif bir genişletici etki ortaya çıkar.Cevap
- BKarşılıksız sosyal transfer ödemelerindeki otonom bir artış, bireylerin çalışma-boş zaman dengesini çalışmak lehine değiştirerek işgücüne katılım oranını artırırken; bu harcamaların borçlanmayla finansmanı dışlama etkisi (crowding out) yaratarak özel sektör dolaylı istihdamını uyarır ve ivmelendirir.
- CMemur maaşları gibi cari harcamalardaki artışlar, hızlandıran prensibi gereği sermaye mallarına yönelik talebi uyararak kalıcı dolaylı istihdam sağlarken; altyapı yatırımları gibi kamu harcamaları sadece kamu sektöründe otonom doğrudan istihdam yaratmakla sınırlı kalır.
- DMaliye politikasının istihdam yaratma kapasitesini belirleyen harcama çarpanı formülüyle hesaplandığından; toplumun marjinal tüketim eğilimi () küçüldükçe, kamu harcamalarının uyarılmış özel yatırımlar ve dolaylı istihdam üzerindeki genişletici etkisi matematiksel olarak artar.
Cevap
Kamu yatırım harcamalarının çarpan mekanizmasıyla dolaylı istihdam yaratması ve tamamen vergilerle finanse edildiğinde Haavelmo Teoremi gereği istihdam üzerinde net pozitif genişletici etki doğurması maliye teorisi açısından kesinlikle doğrudur.
Doğru seçenek; kamu yatırımlarının özel sektör tedarik zinciri ve çarpan mekanizması üzerinden dolaylı istihdam yaratma kapasitesini ve Haavelmo Teoremini kusursuz bir şekilde özetlemektedir. Haavelmo'nun Denk Bütçe Çarpanı teoremine göre, genişletici bir kamu harcamasının tamamı eşanlı vergilerle finanse edilse dahi, çarpan katsayısı 1'e eşittir. Bu, milli gelirin tam olarak harcama artışı kadar büyüyeceği anlamına gelir. Üretimdeki bu net otonom artış, istihdam hacminde de daralmaya değil, aksine marjinal tüketim eğiliminden bağımsız olarak net bir genişlemeye yol açar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Denk Bütçe Çarpanı (Haavelmo Teoremi) ve İstihdam Etkileri