Bir ulusal ekonomide işgücü piyasasındaki durgunluğu aşmak isteyen karar alıcılar, bütçe açığı vermeden kamu harcamalarının hacmini ve türsel dağılımını değiştirmeyi planlamaktadır. Bu bağlamda, devletin doğrudan personel istihdamı, fiziki sermaye birikimine yönelik projeler ve vatandaşlara sağlanan karşılıksız ödemelerin işgücü arz ve talebi üzerindeki yansımaları değerlendirilmektedir.
Bu değerlendirmeler ışığında, kamu giderlerinin istihdam kapasitesi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi teorik olarak en tutarlıdır?
- Bütçe denkliği korunarak gerçekleştirilen harcama artışları net bir istihdam genişlemesi sağlarken (Haavelmo etkisi); altyapı projeleri kamu personeli alımlarına kıyasla özel sektörde daha yüksek dolaylı istihdam yaratır, ancak sosyal transferlerdeki artış bireylerin çalışma-boş zaman tercihini değiştirerek işgücü arzını daraltabilir.Cevap
- BFiziki sermaye yatırımları özel kesim dışlama etkisine (crowding-out) neden olarak dolaylı istihdamı tamamen yok ettiğinden, işsizliği azaltmanın yegane yolu devletin personel istihdamına yönelik cari harcamalarını artırmasıdır.
- CVatandaşlara sağlanan karşılıksız ödemelerdeki artış, hızlandıran prensibi mekanizmasıyla firmaların doğrudan istihdam talebini tetikleyerek bireylerin çalışma-boş zaman tercihlerinde her koşulda daha uzun süre çalışmayı seçmelerine yol açar.
- DHaavelmo Teoremine göre, vergilerle eş anlı finanse edilen bir bütçe genişlemesinde çarpan katsayısı sıfıra eşitlendiğinden, harcamaların cari veya yatırım karakterli olmasından bağımsız olarak toplam istihdam hacminde herhangi bir değişiklik yaşanmaz.
Cevap
Bütçe denkliği korunarak gerçekleştirilen harcama artışlarının net istihdam genişlemesi sağladığı, yatırım harcamalarının dolaylı istihdam kapasitesinin cari harcamalardan yüksek olduğu ve sosyal transferlerin işgücü arzını daraltabileceği ifade edilen seçenektir.
Doğru seçenekte sunulan teorik çerçeve, maliye politikasının işgücü piyasası üzerindeki etkilerini eksiksiz ve doğru biçimde yansıtmaktadır. Birinci boyut olan Haavelmo Teoremi gereğince, bütçe denkliği altında yapılan harcama artışları (çarpan=1) milli geliri ve istihdamı artırır. İkinci boyut olan harcama türlerine bakıldığında; kamu yatırım harcamaları tedarik zinciri ve yan sektörleri canlandırarak kamu personeli istihdamına (cari harcamalar) kıyasla çok daha yüksek bir dolaylı istihdam çarpanına sahiptir. Üçüncü boyut olarak, sosyal transferlerin (gelir desteği vb.) artması, bireylerin çalışmadan yaşamını idame ettirebilme kapasitesini artırdığından, çalışma-boş zaman tercihini etkileyerek işgücü arzını (katılım oranını) düşürücü etki yaratır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu Giderlerinin İstihdam Üzerindeki Çok Yönlü Etkileri