Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorFayda ve Maliyetlerin Sınıflandırılması

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından planlanan "Bölgesel Yenilenebilir Enerji Entegrasyon Projesi"nin ön değerlendirme raporunda projenin olası etkileri incelenmiş ve aşağıdaki iki farklı durum tespit edilmiştir:

I. Proje güzergahına yakın konumda bulunan tarım arazilerinin ve konutların, ileride imara açılma ve gelişme beklentisiyle piyasa değerlerinde yaşanan ani artışlar.
II. Termik santrallerin elektrik üretim yükünün hafiflemesi sonucunda yöre halkının solunum yolu hastalıklarında azalma yaşanması ve bu sayede ulusal sağlık sisteminin astım tedavisi harcamalarında sağlayacağı tasarruf.

Bu iki etkinin kamu ekonomisinde uygulanan maliyet-fayda analizi (MFA) literatürüne göre kavramsal sınıflandırması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

  1. A
    I. Sermaye Transferi — II. Doğrudan (İçsel) Gerçek Fayda
  2. B
    I. Maddi Olmayan (İntanjibl) Fayda — II. Parasal (Pekünyer) Fayda
  3. I. Parasal (Pekünyer) Fayda — II. Dolaylı (Dışsal) Maddi FaydaCevap
  4. D
    I. Dolaylı (Dışsal) Gerçek Fayda — II. Cari Transfer
  5. E
    I. İşlevsel (Fonksiyonel) Fayda — II. Gerçek (Reel) Yatırım Harcaması

Cevap

Doğru sınıflandırma, birinci etkinin Parasal (Pekünyer) Fayda, ikinci etkinin ise Dolaylı (Dışsal) Maddi Fayda olduğunu belirten seçenektir.
Birinci öncülde belirtilen arazi piyasa değerlerindeki spekülatif artış, ekonomide yeni bir reel kaynak (üretim) yaratmayan, yalnızca fiyat mekanizması aracılığıyla bireyler arasında servetin el değiştirmesine neden olan bir gelir transferidir. Bu tür etkiler maliyet-fayda analizinde çifte saymanlık (double counting) hatasını önlemek amacıyla analize dahil edilmeyen 'parasal (pekünyer) fayda' sınıfına girer. İkinci öncüldeki tedavi harcaması tasarrufu ise ekonomideki gerçek kaynakların israfını önleyen reel bir kazanımı ifade eder. Bu etki, projenin asıl amacı olan elektrik üretiminden ziyade çevresel iyileşmenin bir sonucu olarak ortaya çıktığı için 'dolaylı (dışsal)' fayda, piyasa fiyatlarıyla rahatlıkla parasal tutara dökülebildiği (hastane ve ilaç masrafları) için ise 'maddi (tanjibl)' fayda olarak sınıflandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülde yer alan arazi ve konut değerlerindeki artışın ekonomik niteliğini analiz etmek.
Bu artışın ekonomide yeni bir fiziksel kaynak yaratmadığı, yalnızca nispi fiyat değişiklikleri yoluyla servetin el değiştirmesi olduğu tespit edilir.
Toplumsal refahta net bir artış yaratmayan, sadece gelir dağılımını etkileyen fiyat hareketleri MFA'da çifte saymanlık hatasını önlemek için 'Parasal (Pekünyer) Fayda' olarak sınıflandırılır ve toplama dahil edilmez.
2
İkinci öncülde yer alan sağlık harcamalarındaki tasarrufun ekonomik niteliğini analiz etmek.
Tasarrufun gerçek bir kaynak koruması sağladığı (Gerçek/Reel), projenin ana amacı olan enerji üretimi dışında yan bir etki olduğu (Dolaylı/Dışsal) ve hastane/ilaç masrafları üzerinden piyasa fiyatıyla ifade edilebildiği (Maddi) tespit edilir.
Gerçek faydalar doğrudan ve dolaylı olarak ayrılır. Sağlık kazanımları enerji projesinin birincil değil ikincil (dışsal) etkisidir. Tedavi masrafları ölçülebilir olduğundan maddi (tanjibl) nitelik taşır.
3
Seçeneklerdeki çeldirici bütçe sınıflandırması kavramlarını elemek.
Sermaye Transferi, Cari Transfer ve İşlevsel (Fonksiyonel) gibi terimler Analitik Bütçe Sınıflandırmasına aittir.
Maliyet-fayda analizi, muhasebe temelli bütçe sınıflandırmalarından farklı olarak kendine özgü ekonomik refah teorisi kavramlarını (Pekünyer, İntanjibl, Dışsallık vb.) kullanır.

Anahtar Kavram

Maliyet-Fayda Analizinde Gerçek/Parasal (Pekünyer) ve Doğrudan/Dolaylı Fayda Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Fayda ve Maliyetlerin Sınıflandırılması

Bu konudan daha fazla soru