Maliye literatüründe "karma mallar" (mixed goods) üst başlığı altında incelenen yarı kamus… — KPSS Maliye

Maliye literatüründe "karma mallar" (mixed goods) üst başlığı altında incelenen yarı kamusal mallar ile kulüp mallarının ayrımı ve bu malların piyasa mekanizması tarafından sunulması durumunda ortaya çıkan etkinlik kayıpları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu malların teorik özelliklerine ve piyasa başarısızlığı gerekçelerine dair doğru bir tespittir?

Yarı kamusal mallarda dışsallıklar nedeniyle marjinal sosyal fayda ile marjinal özel fayda arasındaki farkın ( $MSF > MÖF$ ) piyasa fiyatlamasına yansımaması eksik tüketime yol açarken; kulüp mallarında tıkanma (congestion) maliyeti oluşana kadar ek kullanıcının marjinal maliyetinin sıfır ( $MC=0$ ) olması, marjinal maliyete dayalı etkin fiyatlamanın tesisin sabit maliyetlerini karşılayamaması sonucunu doğurur.Cevap
B
Yarı kamusal mallar tüketimde rekabetin (rivalry) tamamen yokluğu nedeniyle teknik olarak tam kamusal mallarla aynı özellikleri taşırken, kulüp mallarında dışlama (exclusion) maliyetinin teknik olarak imkansız olması piyasa başarısızlığının temel nedenidir.
C
Kulüp mallarında piyasa başarısızlığı sadece Buchanan'ın belirttiği ideal grup büyüklüğüne ulaşılamamasından kaynaklanan negatif dışsallıklarla sınırlıyken; yarı kamusal mallarda asimetrik bilgi nedeniyle ortaya çıkan ahlaki tehlike (moral hazard) durumu bu malları tam kamusal mala dönüştürür.
D
Yarı kamusal mallarda dışlama (exclusion) teknik olarak mümkün olmadığı için devletin bu malları bedelsiz sunması bir zorunlulukken; kulüp malları sadece kamu otoriteleri tarafından üretilen ve faydası tüm topluma yayılan bölünemez nitelikteki mallardır.
E
Her iki mal türünde de tüketimde rekabetin tam olması ve dışlamanın maliyetsiz gerçekleşmesi nedeniyle piyasa tarafından üretilmeleri durumunda herhangi bir kaynak tahsisi etkinliği kaybı oluşmaz; müdahale sadece gelir dağılımını düzeltmek amacıyla yapılır.

Cevap

Yarı kamusal mallarda pozitif dışsallıklar nedeniyle sosyal faydanın özel faydadan büyük olması eksik tüketime yol açarken, kulüp mallarında tıkanma noktasına kadar marjinal maliyetin sıfır olması etkin fiyatlamanın toplam maliyetleri karşılayamamasına neden olur.

Doğru olan seçenek, her iki mal grubunun piyasa başarısızlığına neden olan teknik ve iktisadi gerekçelerini tam olarak açıklar. Yarı kamusal mallarda piyasa mekanizması sadece bireysel faydayı (MÖF) dikkate aldığı için toplumun elde ettiği ek fayda (dışsallık) ihmal edilir ve sonuç 'eksik tüketim' olur. Kulüp mallarında ise tıkanma öncesi ek tüketimin maliyeti sıfır olduğundan, Pareto etkinliğini sağlayan

P=MC

fiyatlaması tesisin kurulması için gereken sabit maliyetleri karşılamaya yetmez, bu da piyasanın bu malları sunmakta isteksiz kalmasına veya tekel gücü oluşturmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

Yarı kamusal malların (semi-public goods) analiz edilmesi

Bu mallar faydası bölünebilen ve dışlanabilen ancak tüketimi sırasında topluma pozitif dışsallık yayan mallardır. Bu durumda

MSF = MÖF + Dışsal Fayda

olduğu için piyasa dengesi (

P=MÖF

) sosyal optimumun (

P=MSF

) altında kalır.

Piyasa başarısızlığının dışsallık eksenli nedenini belirlemek için.

Kulüp mallarının (club goods) analiz edilmesi

Bu mallar belirli bir kapasiteye kadar tüketimde rekabetin olmadığı (non-rival) ve dışlamanın mümkün olduğu mallardır. Tıkanma noktasına kadar bir ek kullanıcının maliyeti (

MC

) sıfırdır.

Piyasa başarısızlığının maliyet yapısı eksenli nedenini belirlemek için.

Piyasa başarısızlığı mekanizmalarının karşılaştırılması

Yarı kamusal mallarda temel sorun 'eksik üretim/tüketim' iken, kulüp mallarında temel sorun

P=MC=0

durumunda sabit maliyetlerin (yatırım maliyeti) nasıl finanse edileceğidir.

İki mal türü arasındaki teorik farkı netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Karma Mallarda Piyasa Başarısızlığı Mekanizmaları

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular