Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYarı Kamusal Mallar ve Kulüp Mallar

Maliye literatüründe mal ve hizmetlerin sınıflandırılmasında kullanılan teknik kriterler, bu malların piyasa mekanizması tarafından etkin bir şekilde sunulup sunulamayacağını belirler. Bu bağlamda, karma mallar kategorisinde yer alan 'kulüp malları' ile 'yarı kamusal malların' (yarı kamusal mal/hizmetler) piyasa başarısızlığına yol açma biçimleri ve karakteristik özellikleri arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Kulüp mallarında tüketimden dışlama yapılamadığı için 'bedavacılık' sorunu ortaya çıkarken; yarı kamusal mallarda dışlama tam olduğu için piyasa etkinliği kendiliğinden sağlanır.
  2. B
    Kulüp malları sadece devlet tarafından sunulması gereken tam kamusal nitelikli mallar iken; yarı kamusal mallar sadece özel sektör tarafından kâr amacıyla sunulan erdemli mallardır.
  3. Kulüp mallarında temel analiz konusu belirli bir kullanıcı kapasitesine kadar olan 'sıkışıklık maliyeti' ve optimal üye sayısı iken; yarı kamusal mallarda temel vurgu, tüketimin topluma yayılması sonucu oluşan 'pozitif dışsallıklar' üzerinedir.Cevap
  4. D
    Kulüp malları üretim aşamasında ortaya çıkan negatif dışsallıkların içselleştirilmesini hedeflerken; yarı kamusal mallar sadece kamu giderlerinin finansmanı için kullanılan araçlardır.
  5. E
    Kulüp mallarının sunumunda temel amaç gelir dağılımında adaleti sağlamak (bölüşüm fonksiyonu) iken; yarı kamusal mallar sadece ekonomik istikrar fonksiyonu kapsamında değerlendirilir.

Cevap

Kulüp malları ile yarı kamusal mallar arasındaki temel fark; kulüp mallarının belirli bir kapasite sınırına kadar rekabetin olmadığı ancak 'sıkışıklık' maliyetinin belirleyici olduğu mallar olması, yarı kamusal malların ise tüketimi sonucunda topluma yayılan 'pozitif dışsallıklar' nedeniyle piyasa tarafından eksik sunulmasıdır.
Doğru ifade, kulüp mallarının James Buchanan tarafından 'sıkışıklık maliyeti' ve 'optimal üye sayısı' çerçevesinde analiz edildiğini; buna karşın yarı kamusal malların (eğitim, sağlık vb.) temel özelliğinin piyasa tarafından sunulduğunda ortaya çıkan 'pozitif dışsallıklar' olduğunu vurgulamaktadır. Bu durum her iki mal türünü birbirinden ayıran en temel kuramsal farktır.

Adım Adım Çözüm

1
Kulüp mallarının özelliklerini tanımla.
Dışlanabilir (excludable) ancak belirli bir kapasiteye kadar tüketimde rakip olmayan (non-rivalrous), kapasite dolduğunda ise sıkışıklık maliyeti (congestion cost) yaratan mallardır.
James Buchanan'ın yaklaşımına göre bu malların optimal sunumu, üye sayısı ve maliyet paylaşımı dengesine dayanır.
2
Yarı kamusal malların (karma malların) özelliklerini tanımla.
Faydası bölünebilen ve dışlama ilkesinin uygulanabildiği, ancak tüketimi sonucunda sadece tüketene değil topluma da pozitif dışsal fayda sağlayan mallardır.
Eğitim ve sağlık gibi örneklerde, bireyin aldığı hizmet toplumun genel refahını ve verimliliğini de artırır.
3
İki mal türünü piyasa başarısızlığı gerekçesi açısından karşılaştır.
Kulüp mallarında sorun 'optimal grup büyüklüğü' iken, yarı kamusal mallarda sorun 'pozitif dışsallıklar' nedeniyle sosyal faydanın tam olarak fiyatlandırılamamasıdır.
Her iki mal da karma mal olsa da piyasayı başarısızlığa uğratan teknik gerekçeleri farklıdır.

Anahtar Kavram

Karma Mallarda Sıkışıklık vs. Dışsallık Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Yarı Kamusal Mallar ve Kulüp Mallar