Bir ülkede maliye politikası yapıcıları, mevcut vergi sisteminde revizyona giderek iki far… — KPSS Maliye

Bir ülkede maliye politikası yapıcıları, mevcut vergi sisteminde revizyona giderek iki farklı politika senaryosunun simülasyonunu yapmıştır:

• Birinci Senaryo: Gelir vergisi tarifesindeki dilim sayısının azaltılarak yapının düz oranlı (tek oranlı) vergiye yaklaştırılması ve genel katma değer vergisi (KDV) oranının tüm temel tüketim mallarında standart olarak yükseltilmesi.
• İkinci Senaryo: En alt gelir grubuna yönelik asgari geçim indiriminin ve negatif gelir vergisi uygulamalarının kapsamının genişletilmesi, aynı zamanda servet üzerinden alınan vergilerin artan oranlılığının güçlendirilmesi.

Mutlak eşitlik (köşegen) doğrusu ile Lorenz eğrisi arasındaki eşitsizlik bölgesi ' $A$ ' ve eğrinin altında kalan bölge ' $B$ ' olarak kabul edildiğinde, Gini katsayısının $\left( \frac{A}{A+B} \right)$ bu senaryolara vereceği teorik tepkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Birinci senaryonun hayata geçirilmesi dolaylı vergilerin ağırlığını artırıp regresif (tersine artan oranlı) bir etki yaratacağından, $A$ alanı genişler ve Gini katsayısı $1$ 'e yaklaşır.Cevap
B
İkinci senaryo gelir dağılımını daha adil hâle getireceğinden, Lorenz eğrisi köşegen doğrusuna doğru kayar ve Gini katsayısı $1$ değerine doğru yükselir.
C
Birinci senaryoda tüketim üzerinden alınan vergilerin standartlaştırılması vergi yükünün adil dağılımını sağlayacağından, $A$ bölgesi daralır ve Gini katsayısı $0$ 'a yaklaşır.
D
İkinci senaryo sonucunda düşük gelir gruplarının kullanılabilir geliri artacağından, Lorenz eğrisi mutlak eşitlik doğrusundan daha da uzaklaşarak dışbükeyliğini kaybeder.
E
Her iki senaryo da öncelikli olarak kaynak tahsisinde etkinliği hedeflediğinden, piyasa mekanizması $A+B$ toplam alanını büyüterek Gini katsayısını sabit tutar.

Cevap

Birinci senaryonun dolaylı vergileri artırarak regresif etki yaratması sebebiyle

A

alanının genişleyeceğini ve Gini katsayısının

1

'e yaklaşacağını belirten seçenek doğrudur.

Vergi sisteminde dolaylı vergilerin (örneğin KDV) ağırlığının artırılması, gelir esnekliği düşük olan zorunlu tüketim harcamaları üzerinden alındığı için düşük gelir gruplarını oransal olarak daha fazla etkiler. Bu regresif (tersine artan oranlı) etki, toplumdaki gelir eşitsizliğini derinleştirir. Eşitsizliğin artması, Lorenz eğrisinin mutlak eşitlik doğrusundan (köşegenden) uzaklaşmasına neden olur. Bu uzaklaşma sonucunda

A

(eşitsizlik) alanı büyür. Gini katsayısı

\frac{A}{A+B}

formülüyle hesaplandığından ve

A+B

toplam alanı sabit olduğundan,

A

payının büyümesi Gini değerini artırarak tam eşitsizlik noktası olan

1

'e yaklaştırır. Doğru cevap bu teorik mekanizmayı eksiksiz açıklamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Birinci senaryonun gelir dağılımına etkisini analiz et.

KDV oranlarının artırılması ve gelir vergisinin düz oranlıya yaklaşması, alt gelir gruplarındaki vergi yükünü ağırlaştırır (regresif etki). Bu durum gelir dağılımını bozar.

Dolaylı vergiler harcamalar üzerinden alındığı için düşük gelirlilerin bütçesinde daha büyük yer kaplar.

Gelir dağılımındaki bozulmanın Lorenz eğrisine yansımasını belirle.

Gelir dağılımı bozuldukça Lorenz eğrisi sarkıklaşır ve mutlak eşitlik (köşegen) doğrusundan uzaklaşır. Bu uzaklaşma aradaki eşitsizlik bölgesi olan

A

alanını genişletir.

Lorenz eğrisi, nüfusun kümülatif yüzdesi ile gelirin kümülatif yüzdesi arasındaki ilişkiyi gösterir; eşitsizlik arttıkça eğri sağ alt köşeye doğru çekilir.

Gini katsayısındaki matematiksel değişimi hesapla.

Gini katsayısı

\frac{A}{A+B}

'dir.

A

alanı büyüdükçe oran büyür ve maksimum eşitsizlik durumu olan

1

değerine doğru yaklaşır.

Gini katsayısında

0

mutlak eşitliği,

1

ise mutlak eşitsizliği ifade eder.

Anahtar Kavram

Lorenz Eğrisi ve Gini Katsayısı İlişkisi

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru