Makroekonomik durgunluk ve yüksek işsizlik oranları ile mücadele eden bir hükümet, bütçe açığı vermeden (denk bütçe koşullarında) istihdam hacmini genişletmeyi planlamaktadır. Bu amaçla, toplanan otonom vergiler ile kamu harcamalarının aynı miktarda artırılması senaryosunda (Haavelmo Teoremi), harcamaların türsel bileşiminin istihdam ve işgücü piyasası üzerindeki olası etkileri analiz edilmektedir.
Bu analize göre, kamu harcamalarının farklı türlerinin (cari, yatırım, transfer) istihdam üzerindeki etkilerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi makroekonomik teoriler bağlamında en doğrudur?
- Cari harcamalar doğrudan kamu istihdamını hızlıca artırırken, yatırım harcamaları hızlandıran prensibi sayesinde özel sektörde daha yüksek dolaylı istihdam yaratır; öte yandan vergi ile finanse edilen karşılıksız transfer ödemeleri, net talep artışı yaratmamasının yanında çalışma-boş zaman ödünleşimi üzerinden işgücü arzını daraltıcı etki gösterebilir.Cevap
- BKamu cari harcamaları, yatırım harcamalarına kıyasla özel sektörde daha güçlü bir dolaylı istihdam kapasitesine sahiptir; çünkü cari harcamalar hızlandıran prensibini doğrudan tetikleyerek sermaye birikimini artırırken, devletin yatırım harcamaları sadece özel sektörü dışlama etkisine neden olur.
- CEşanlı vergi artışıyla finanse edilen sosyal transfer ödemeleri, düşük gelir gruplarının marjinal tüketim eğilimi yüksek olduğundan, Haavelmo Teoremi çerçevesinde kamu yatırım harcamalarından daha büyük bir pozitif istihdam çarpanına sahiptir.
- Dİstihdamı artırmak amacıyla yapılan tüm reel kamu alımlarının (cari ve yatırım) denk bütçe ile finanse edilmesi, çalışma-boş zaman dengesini sürekli boş zaman lehine bozarak işgücü arzını daraltır ve faiz oranlarını düşürerek istihdamı azaltır.
Cevap
Cari harcamaların doğrudan, yatırım harcamalarının hızlandıran prensibiyle dolaylı istihdam yaratması ve denk bütçe ile finanse edilen transferlerin çalışma-boş zaman dengesini bozarak net istihdam artışı sağlamaması en doğru değerlendirmedir.
Bu soru, üç farklı harcama türünün istihdam mekanizmalarını doğru bir şekilde ayırmayı gerektirmektedir. Cari harcamalar devletin doğrudan personel alımını içerdiğinden birinci derecede (doğrudan) istihdam yaratır. Yatırım harcamaları ise altyapı inşası gibi alanlarda özel sektör firmalarına iş yaratarak çarpan ve hızlandıran (acceleration principle) mekanizmalarıyla yüksek düzeyde dolaylı istihdam oluşturur. Haavelmo Teoremi'ne göre denk bütçe çarpanı reel harcamalar (cari ve yatırım) için iken, transfer harcamaları için 'dır. Üstelik sosyal transferler, kişilere çalışmadan gelir sağladığı için çalışma-boş zaman tercihini (work-leisure trade-off) boş zaman lehine bozarak işgücü arzını azaltabilir ve istihdamı negatif etkileyebilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu harcamalarının türlerine göre istihdam yaratma mekanizmaları ve Haavelmo Teoremi