Kamu harcamalarının bilimsel tasniflerinden biri olan "hukuki sınıflandırma", giderleri olağan ve olağanüstü olarak ikiye ayırır. Bu ayrımda temel olarak harcamanın bütçede önceden öngörülebilirliği, tekrarlanma durumu ve olağandışı bir ihtiyaca binaen yapılıp yapılmadığı dikkate alınır.
Buna göre, olağan ve olağanüstü gider ayrımı ile bu giderlerin diğer sınıflandırma türleriyle olan ilişkisi bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Savaş, doğal afet veya salgın gibi acil durumların gerektirdiği harcamalar olağanüstü gider iken; bu krizleri kalıcı yönetmek için sonradan kurulan kurumların düzenli personel ödemeleri zamanla olağan gider ve cari harcama niteliği kazanır.Cevap
- BDevletin faydası uzun yıllara yayılan baraj veya otoyol gibi altyapı projelerine yaptığı yatırım harcamaları, her mali yılda aynı bölge veya kurum için tekrarlanmadığından kural olarak olağanüstü gider sınıfında yer alır.
- CBir harcamanın olağan veya olağanüstü olduğuna karar verilirken bütçe kanunuyla sağlanan hukuki öngörülebilirlikten ziyade, harcamanın piyasada üretim faktörü kullanımını gerektirip gerektirmediği (ekonomik unsur) dikkate alınır.
- DSavaş veya afet dönemlerinde ortaya çıkan olağanüstü giderlerin tamamı ekonomik tasnifte "transfer harcaması" niteliğindedir; zira bu kriz dönemlerinde mal ve hizmet alımından ziyade doğrudan karşılıksız sosyal ödemeler ağırlık kazanır.
- EOlağan giderler her zaman kaynak kullanan "gerçek giderlerden" oluşurken; olağanüstü giderler, Rozenberg tasnifine göre bütünüyle karşılıksız olan "gerçek olmayan giderler" (transferler) kategorisi ile birebir örtüşmektedir.
Cevap
Savaş ve afet gibi kriz anlarında yapılan acil ödemeler olağanüstü gider kabul edilirken, bu alanlarda kurulan kalıcı teşkilatların düzenli personel ödemeleri zamanla planlı ve bütçede yer alan olağan gider statüsüne girer.
Olağan ve olağanüstü gider ayrımında temel ölçüt, harcamanın düzenliliği ve bütçedeki öngörülebilirliğidir. Savaş veya doğal afet anında ortaya çıkan ani maliyetler öngörülemez ve tekrarsız oldukları için olağanüstü giderdir. Fakat devlet, bu krizlerle sistematik mücadele için kalıcı bir teşkilat (AFAD gibi) kurduğunda, bu kurumun personel maaşları ve genel idari giderleri artık her yılki bütçe kanununda öngörülebilir şekilde yer almaya başlar. Düzenlilik ve süreklilik kazanan bu ödemeler, hukuki açıdan 'olağan gider', ekonomik tasnifte ise 'cari harcama' sınıfına dahil olmaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Hukuki Sınıflandırma: Olağan ve Olağanüstü Giderlerin Dinamik Yapısı ve Ekonomik Tasnif ile İlişkisi