Examkin

Soru

Zorluk: ZorCebri ve İradi Gelirler Ayrımı

Kamu maliyesi literatüründe kamu gelirlerinin cebri (zorunlu) ve iradi (rızai) olarak sınıflandırılmasında, devletin geliri elde ederken büründüğü hukuki statü ve taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirleyici bir kriterdir. Buna göre; devletin mülk ve teşebbüs gelirlerini, cebri nitelikteki 'harç' ve 'resim' gibi gelirlerden ayıran temel hukuki özellik aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Gelirin miktarının ve ödeme zamanının devlet tarafından tek taraflı bir idari işlemle belirlenmesi
  2. B
    Gelirin elde edilmesinde kamu hukuku rejiminin ve devletin egemenlik gücünün (imperium) geçerli olması
  3. Gelirin, devlet ile birey arasında 'eşitlik' ilkesi çerçevesinde ve özel hukuk hükümleri uyarınca kurulan bir akdi (sözleşmeye dayalı) ilişkiye dayanmasıCevap
  4. D
    Gelirin, sunulan belirli bir kamu hizmetinden doğrudan yararlanma karşılığında ve maliyetlere katılım amacıyla tahsil edilmesi
  5. E
    Gelirin tahsil edilmemesi durumunda devletin rüçhan hakkı ve cebri icra gibi ayrıcalıklı yetkilerini kullanabilmesi

Cevap

İradi gelirlerin temel özelliği, devletin özel hukuk kişileriyle eşit statüde, rızaya dayalı ve akdi (sözleşmesel) bir ilişki kurarak gelir elde etmesidir.
İradi gelirler (rızai gelirler), devletin egemenlik gücünü kullanmadan, özel hukuk tüzel kişisi gibi hareket ederek elde ettiği gelirlerdir. Mülk ve teşebbüs gelirleri bu kategoridedir ve temel özellikleri; taraflar arasında hukuki eşitliğin olması, gelirin bir sözleşmeye (akde) dayanması ve özel hukuk hükümlerine tabi olmasıdır. Harç ve resim gibi gelirlerde ise bir karşılık olsa dahi, ilişki kamu hukuku rejimine tabi olup devletin tek taraflı belirleme yetkisi (cebir) mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Cebri ve iradi gelir ayrımındaki hukuki rejimi belirleyin.
Cebri gelirler kamu hukukuna, iradi gelirler ise özel hukuk hükümlerine tabidir.
Sınıflandırmanın temelinde devletin egemenlik gücünü (imperium) kullanıp kullanmadığı yatar.
2
Harç ve resim gibi gelirlerin niteliğini analiz edin.
Bu gelirler bir karşılığa (hizmet veya izin) dayansa da, devletin üstün gücüyle ve kamu hukuku çerçevesinde toplanır.
Harçlarda hizmetten yararlanmak isteğe bağlı görünse de, hizmetin bedeli ve sunum koşulları devlet tarafından tek taraflı belirlenir.
3
Mülk ve teşebbüs gelirlerinin (iradi) hukuki statüsünü değerlendirin.
Devlet bu gelirleri elde ederken bir 'fiscus' (hazine) olarak hareket eder ve taraflar arasında hukuki eşitlik söz konusudur.
Kira sözleşmesi veya mal satışı gibi işlemler piyasa mekanizması içinde, rızai ve sözleşmeye dayalı olarak gerçekleşir.

Anahtar Kavram

İradi Gelirlerin Akdi ve Özel Hukuka Dayalı Niteliği

Daha Fazla Pratik

Devletin bir taşınmazını piyasa rayicinden kiraya vermesi ile bir kamu hizmeti karşılığında harç alması arasındaki 'hukuki statü' farkını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Cebri ve İradi Gelirler Ayrımı

Bu konudan daha fazla soru