Demokratik rejimlerde kaynak tahsis süreci, bütçeyi onaylayan seçilmiş temsilciler ile kamu hizmetini fiilen sunan atanmış yöneticiler arasındaki asimetrik etkileşime dayanır. Çeşitli teoriler kamu harcamalarındaki büyüme eğilimini ekonomik kalkınma aşamaları veya kriz dönemlerindeki vergi ödeme toleransı gibi makroekonomik dinamiklerle açıklarken; William Niskanen, harcama artışının temelinde yatan arz yönlü yapısal faktörlere odaklanmıştır.
Buna göre, Niskanen'in Bürokrasi Modeli dikkate alındığında, harcamacı birim yöneticilerinin güdüleri ve kamu hizmeti sunumunda ulaştıkları denge noktası aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?
- AYöneticilerin temel amacı politikacılar gibi "oy maksimizasyonunu" sağlamaktır; bu sebeple mali aldanma yaratarak kamusal mal arzını medyan seçmenin tercih ettiği sosyal optimum seviyesinde () tutmaya çalışırlar.
- BYöneticilerin kararlarından bağımsız olarak, kamu harcamalarının büyümesi sanayileşme sürecinde devletin koruyucu ve düzenleyici fonksiyonlarının genişlemesiyle ortaya çıkan kanuna bağlı ve sürekli bir süreçtir.
- Yöneticiler "bütçe maksimizasyonu" hedefine odaklanarak bilgi üstünlüklerini kullanır ve üretimi, marjinal faydanın marjinal maliyete eşit olduğu sosyal optimum seviyesinin ötesine geçirerek toplam bütçenin toplam maliyete eşitlendiği noktada () belirlerler.Cevap
- DKamu hizmetlerinin doğası gereği teknolojik verimlilik artışının sanayiye kıyasla çok yavaş olması, bütçe imkanlarının daralmasına ve hizmet arzının mecburi olarak sosyal optimum düzeyinin gerisinde kalmasına yol açar.
- EHarcamacı birimlerin bütçe talepleri normal dönemlerde yatay seyrederken, olağanüstü durumlarda finansman kısıtının esnemesiyle aniden sıçrar ve kriz sonrasında da geriye dönmez.
Cevap
Doğru cevap, harcamacı birim yöneticilerinin bütçe maksimizasyonu güdüsüyle hareket edip asimetrik bilgi sayesinde üretimi sosyal optimumun (MB=MC) ötesindeki TB=TC noktasına taşıdığını ifade eden seçenektir.
Niskanen'in Bürokrasi Modeli, kamu giderlerindeki artışı kurumsal arz yönlü bir perspektifle açıklar. Modele göre harcamacı birim yöneticileri (bürokratlar), temel amaç olarak toplum refahını maksimize etmeyi değil; güç, prestij, maaş ve kariyer gibi kişisel faydalarını artıracak olan 'bütçe maksimizasyonu'nu hedeflerler. Yöneticiler, hizmetin maliyet yapısı hakkında politikacılara karşı sahip oldukları asimetrik bilgi avantajını kullanarak bütçe pazarlıklarında ellerini güçlendirirler. Bu stratejik süreçte üretim miktarı, toplum için en verimli nokta olan marjinal faydanın marjinal maliyete eşitlendiği () optimum seviyede kalmaz. Yöneticiler üretimi, politikacıların katlanabileceği maksimum sınır olan toplam bütçenin toplam maliyete eşitlendiği () noktaya kadar genişletirler. Sonuç olarak model, rasyonel kurumsal davranışların sosyal optimumun ötesinde bir kamu hizmeti arzına (aşırı üretime) neden olduğunu savunur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Bütçe Maksimizasyonu ve Asimetrik Bilgi Kaynaklı Aşırı Üretim