Soru

Zorluk: OrtaCebri ve İradi Gelirler Ayrımı

Kamu gelirlerinin sınıflandırılmasında kullanılan "cebri-iradi gelir" ayrımı yapılırken; gelirin taraflar arasında bir borç-alacak ilişkisi doğuran "akdi" (sözleşmeye dayalı) bir işlemden mi, yoksa devletin tek taraflı "kanuni" bir işleminden mi kaynaklandığına bakılır. Bu çerçevede, devletin sahip olduğu varlıkları (gayrimenkul, sanayi kuruluşu vb.) piyasa şartlarında bir iktisadi birim gibi değerlendirmesiyle elde ettiği gelir grubu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Harçlar
  2. B
    Şerefiyeler
  3. Mülk ve teşebbüs gelirleriCevap
  4. D
    Parafiskal gelirler
  5. E
    Resimler

Cevap

Mülk ve teşebbüs gelirleri, devletin egemenlik gücünü kullanmadan, özel hukuk hükümleri çerçevesinde elde ettiği iradi gelirlerdir.
Mülk ve teşebbüs gelirleri (dometik gelirler), devletin mülkiyetindeki varlıkları kiralaması, satması veya sahip olduğu iktisadi teşebbüslerin mal/hizmet satışından elde ettiği kârlardır. Bu gelirlerin elde edilme sürecinde devlet bir otorite olarak değil, bir sözleşme tarafı olarak yer alır. Tarafların karşılıklı rızasıyla kurulan bu 'akdi' ilişki, gelirin 'iradi' (zorunlu olmayan) niteliğini belirler.

Adım Adım Çözüm

1
Gelirin hukuki dayanağını analiz etme
İradi gelirler, kamu hukukuna değil özel hukuk hükümlerine (Borçlar Hukuku vb.) dayanır.
Cebri-iradi ayrımında temel kriter devletin egemenlik gücünü (imperiumimperium) kullanıp kullanmamasıdır.
2
İlişkinin niteliğini belirleme
İradi gelirlerde taraflar arasında hiyerarşik bir yapı yerine eşitler arası bir 'akdi' (sözleşmesel) ilişki mevcuttur.
Devletin piyasada bir tacir veya mülk sahibi gibi hareket etmesi bu geliri iradi kılar.
3
Seçenekleri bu kriterlere göre sınıflandırma
Vergi, harç, resim ve şerefiye kamu gücüne dayalıyken; mülk kiraları veya teşebbüs kârları piyasa rızasına dayalıdır.
Cebri gelirlerde 'kanunilik' ve 'zorlama' hakimken, iradi gelirlerde 'rıza' ve 'piyasa fiyatı' hakimdir.

Anahtar Kavram

İmperium (Egemenlik Gücü) ve Akdi İlişki
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla