Soru

Zorluk: OrtaKaynak Dağılımında Etkinlik Amacı

Kıyı şeridine sahip bir ülkede, denizlerdeki balık popülasyonu aşırı avlanma nedeniyle hızla tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Denizlerin mülkiyetinin kimseye ait olmaması ve bir işletmenin avladığı balığın diğerlerinin avlayabileceği miktarı azaltması nedeniyle piyasada 'ortakların trajedisi' (tragedy of the commons) yaşanmakta ve hiçbir işletme av miktarını gönüllü olarak sınırlandırmamaktadır. Bu durumu düzeltmek isteyen devlet, devredilebilir kota sistemi getirerek avlanma haklarını sınırlandırmış ve bu kotaları ücretlendirerek piyasada alınıp satılmasına olanak tanımıştır.

Maliye politikasının temel amaçları çerçevesinde değerlendirildiğinde, devletin bu piyasaya müdahale etmesinin ardındaki asıl teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Dışsallıklar ve eksik mülkiyet haklarından kaynaklanan piyasa başarısızlığını gidererek kaynak dağılımında etkinliği sağlamakCevap
  2. B
    Balıkçılık sektöründeki küçük ve büyük ölçekli işletmeler arasındaki eşitsizlikleri azaltarak gelir dağılımında adaleti tesis etmek
  3. C
    Sektörel daralmaları önlemek amacıyla kamu müdahalesiyle tam istihdam seviyesine ulaşarak ekonomik istikrarı korumak
  4. D
    İhracata yönelik üretimi teşvik edip döviz gelirlerini artırarak ödemeler dengesi açıklarını yapısal olarak gidermek
  5. E
    Kamu hizmetlerinin finansmanı için mali tekeller oluşturarak devletin vergi dışı normal gelirlerini maksimize etmek

Cevap

Dışsallıklar ve eksik mülkiyet haklarından kaynaklanan piyasa başarısızlığını gidererek kaynak dağılımında etkinliği sağlamak
Parçada anlatılan durum, mülkiyet haklarının belirsizliği nedeniyle ortaya çıkan klasik bir piyasa başarısızlığıdır (ortak malların aşırı kullanımı). Devletin devredilebilir kotalar aracılığıyla piyasaya müdahale etmesi, negatif dışsallıkları fiyat mekanizması içine çekerek (içselleştirerek) kaynakların israf edilmesini önleme ve böylece kaynak dağılımında etkinliği (optimum tahsisatı) sağlama amacını taşır. Bu, Richard Musgrave'in maliye politikası fonksiyonları arasında 'Tahsis (Kaynak Dağılımı) Fonksiyonu'na doğrudan bir örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Paragraftaki ekonomik sorunun teorik niteliğini belirlemek.
Sorun, denizlerin 'ortak mal' (tüketimden dışlanamayan ancak tüketiminde rekabet olan) olmasından kaynaklanan aşırı kullanım ve tükenme (ortakların trajedisi) durumudur.
Mülkiyet haklarının net tanımlanmamış olması, özel maliyet ile toplumsal maliyet arasında fark yaratarak piyasa başarısızlığına yol açar.
2
Devlet müdahalesinin (kota sistemi) maliye politikası amaçları içindeki yerini sınıflandırmak.
Kota sistemi ile mülkiyet hakları yapay olarak tesis edilmiş ve dışsallık içselleştirilmiştir. Bu sayede üretim faktörlerinin (deniz ürünleri) aşırı ve israflı kullanımı engellenmiştir.
Bir piyasada fiyat mekanizmasının kendi başına optimal üretim/tüketim miktarını belirleyemediği durumlarda yapılan devlet müdahaleleri 'Kaynak Dağılımında Etkinlik' amacı kapsamında değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Kaynak Dağılımında Etkinlik ve Piyasa Başarısızlıkları (Ortak Mallar)
Bu soruyu puanla