Geniş ölçekli bir raylı sistem projesinin maliyet-fayda analizi (MFA) yapılmaktadır. Projenin tamamlanıp faaliyete geçmesiyle birlikte, yeni metro istasyonlarının çevresindeki konut ve işyeri kiralarında belirgin bir artış yaşanmış, bölgedeki mülk sahiplerinin gelirleri yükselmiştir.
Maliyet-fayda analizi teorisine göre, mülk sahiplerinin elde ettiği bu kira geliri artışının sınıflandırılması ve analize dahil edilme durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AMaddi (tangible) fayda niteliğindedir; piyasa fiyatlarıyla nakdi olarak ölçülebildiği için projenin toplam fayda kalemlerine doğrudan ilave edilir.
- BDoğrudan (birincil) fayda niteliğindedir; projenin temel hedeflerinden biri mülkiyet değerlerini artırmak olduğu için net bugünkü değer hesaplamasına katılır.
- Parasal (pekünyer) etki niteliğindedir; asıl faydanın piyasaya yansımasıyla oluşan bir gelir transferi olduğundan, çifte saymayı önlemek amacıyla analize dahil edilmez.Cevap
- DGerçek olmayan (transfer) etki niteliğindedir; Rozenberg sınıflandırmasına göre devlet bütçesinde doğrudan nakit girişi yaratmadığı için fayda kalemlerine eklenmez.
- EMaddi olmayan (intangible) fayda niteliğindedir; doğrudan bir emek harcanmadan elde edilen rant artışı olduğundan gölge fiyatlar aracılığıyla hesaplanarak analize katılır.
Cevap
Parasal (pekünyer) etki niteliğindedir; asıl faydanın piyasaya yansımasıyla oluşan bir gelir transferi olduğundan, çifte saymayı önlemek amacıyla analize dahil edilmez.
Maliyet-fayda analizinde proje etkileri 'gerçek (reel)' ve 'parasal (pekünyer)' olarak ikiye ayrılır. Gerçek etkiler toplumun fiziksel üretim veya tüketim kapasitesini artıran ve hesaba katılması gereken etkilerdir (örn. seyahat süresinin kısalması). Parasal (pekünyer) etkiler ise, nispi fiyatlardaki değişimler sonucunda ortaya çıkan, sadece gelir dağılımını etkileyen ve net refah artışı yaratmayan etkilerdir. Metro istasyonu çevresindeki kira artışları, aslında yolcuların elde ettiği zaman tasarrufunun mülk değerlerine kapitalize olmasından ibarettir. MFA'da zaman tasarrufu zaten gerçek bir fayda olarak hesaplandığından, bir de kira artışını analize eklemek aynı faydanın iki kez toplanmasına (çifte sayma / double counting) neden olur. Bu yüzden parasal faydalar analize dahil edilmez.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Parasal (Pekünyer) Fayda ve Çifte Sayma Problemi
Alternatif Yöntem
Çifte sayma mantığını test etmek: 'Eğer kiracılar daha fazla kira ödüyorsa, mülk sahibinin kazancı kiracının kaybına eşittir.' Bu durum toplam refahın artmadığını, sadece el değiştirdiğini net bir şekilde gösterir.
Tahmini Süre:1m 30s