Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorVergilemenin Gelir Dağılımına Etkisi

Bir ülkede maliye otoritesi, kapsamlı bir vergi reformu paketiyle eşzamanlı olarak şu üç değişikliği yürürlüğe koymuştur:

I. Kurum kazançları üzerinden alınan vergilerde, tüm kurumlar vergisi mükellefleri için geçerli olacak şekilde düz oranlı (proportional) bir tarifeye geçilmiştir.
II. Ücret gelirlerine uygulanan gelir vergisi tarifesinde dilim sayısı artırılmış ve üst gelir dilimlerindeki marjinal vergi oranları yükseltilerek artan oranlılık (progressivity) belirginleştirilmiştir.
III. Kamu harcamalarının acil finansmanı için, hanehalkı bütçe anketlerinde düşük gelir gruplarının toplam harcamaları içindeki payı en yüksek olan temel gıda ve enerji ürünleri üzerindeki katma değer vergisi (KDV) ile özel tüketim vergisi (ÖTV) oranları artırılmıştır.

Bu makro-mali reform paketinin ülkedeki gelir dağılımı ile yatay ve dikey adalet ilkeleri üzerindeki bileşik (net) etkisine ilişkin aşağıdaki akademik değerlendirmelerden hangisi en tutarlıdır?

  1. III. numaralı değişikliğin yarattığı tersine artan oranlı (regresif) etki, düşük gelirli grupların ortalama tüketim eğiliminin yüksek olması nedeniyle, II. numaralı değişikliğin dikey adaleti sağlayıcı etkisini büyük ölçüde nötralize ederek genel gelir dağılımı eşitsizliğini artırıcı yönde sonuç verecektir.Cevap
  2. B
    KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerdeki (III) oran artışları, piyasa mekanizmasında kaynak tahsisinde etkinliği bozmadığı müddetçe; gelir vergisindeki (II) marjinal oran artışları Lorenz eğrisini otomatik olarak mutlak eşitlik doğrusuna ulaştıracaktır.
  3. C
    Tüketim üzerinden alınan vergilerin (III) yasal oranlarının herkes için aynı olması vergi sisteminde yatay adaleti kusursuz biçimde tesis ettiğinden, bu vergiler gelir dağılımı üzerinde regresif değil tamamen nötr bir etki yaratır.
  4. D
    Dolaylı vergilerin (III) vergi hasılatı içindeki payının giderek artırılması, sistemde otomatik bir mali sürüklenme (fiscal drag) mekanizması tetikleyerek vergi yükünün kendiliğinden yüksek gelirli gruplara kaymasını sağlar.
  5. E
    Kurumlar vergisinde düz orana geçilmesi (I) fonksiyonel gelir dağılımında işgücünün payını doğrudan artırırken, gelir vergisindeki artan oranlılık (II) kişisel gelir dağılımından ziyade sektörel gelir dağılımındaki dengesizlikleri gidermeye yarar.

Cevap

Temel tüketim mallarındaki dolaylı vergi artışlarının alt gelir grupları üzerinde yaratacağı şiddetli tersine artan oranlı (regresif) etkinin, gelir vergisindeki artan oranlılığın dikey adalet hedefini bozacağını ifade eden değerlendirme en tutarlıdır.
Vergi sistemlerinin gelir dağılımı üzerindeki net etkisi, vergi türlerinin yasal tarifelerinden ziyade efektif yansımalarına bağlıdır. Temel gıda ve enerji gibi zorunlu harcama kalemleri üzerinden alınan dolaylı vergiler, düşük gelirli hanehalklarının bütçesinde çok daha büyük bir oransal yer tuttuğu için tersine artan oranlı (regresif) bir etki doğurur. Reform paketindeki gelir vergisinin progresif (artan oranlı) yapısı dikey adaleti sağlamayı amaçlasa da, eşzamanlı olarak tüketim vergilerine ağırlık verilmesi, düşük gelirlinin harcanabilir gelirini orantısız biçimde eriteceğinden, gelir dağılımındaki adaletsizliği artırıcı bir nihai tablo ortaya çıkarır.

Adım Adım Çözüm

1
Reformun I. maddesini (Düz Oranlı Kurumlar Vergisi) analiz et
Tüm kurumlar için aynı oranın uygulanması kurumlar arası yatay adaleti sağlayabilir ancak gelir dağılımını (özellikle kişisel gelir dağılımını) düzeltici güçlü bir etkisi yoktur.
Sermaye gelirlerinin vergilendirilmesinde artan oranlılıktan vazgeçilmesi genellikle sermaye sahipleri lehine sonuç doğurur.
2
Reformun II. maddesini (Artan Oranlı Gelir Vergisi) analiz et
Marjinal oranların üst dilimlerde artırılması, çok kazanandan çok vergi alınması ilkesi gereği dikey adaleti sağlamayı ve kişisel gelir dağılımını iyileştirmeyi hedefler.
Artan oranlı tarifeler doğrudan gelir dağılımında adaleti sağlamanın en temel mali aracıdır.
3
Reformun III. maddesini (Temel Mallarda Dolaylı Vergi Artışı) analiz et
Zorunlu mallarda KDV ve ÖTV'nin artırılması, gelirinin büyük kısmını tüketime harcamak zorunda olan alt gelir grupları üzerinde ağır bir vergi yükü (regresif etki) yaratır.
Dolaylı vergiler ödeme gücünü dikkate almadığı için yasalarda düz oranlı görünseler de efektif (fiili) olarak tersine artan oranlı çalışırlar.
4
I, II ve III. maddelerin bileşik makroekonomik etkisini sentezle
Gelir vergisindeki (II) iyileştirme çabası, bütçe finansmanı için dolaylı vergilere (III) yüklenilmesi nedeniyle etkisiz kalır. Düşük gelirlinin tüketimde ödediği ağır vergiler, sistemin toplamında dikey adaleti bozar ve Gini katsayısını kötüleştirir.
Gelişmekte olan ülkelerde dolaylı vergilerin tabanı geniş ve yükü ağır olduğunda, cılız kalan doğrudan vergilerin progresif yapısı gelir eşitsizliğini telafi etmeye yetmez.

Anahtar Kavram

Efektif Vergi Yükü ve Dolaylı Vergilerin Regresif Etkisi
Bu soruyu puanla

Konular

Vergilemenin Gelir Dağılımına Etkisi

Bu konudan daha fazla soru