Bir ülkede, yüksek ilk yatırım maliyetleri ve sürekli azalan ortalama maliyetler ile karakterize edilen ulusal demiryolu altyapı işletmesi bir "doğal tekel" niteliği taşımaktadır. Hükümet, piyasa başarısızlığını gidererek kaynak dağılımında mutlak etkinliği (Pareto optimumu) sağlamak amacıyla söz konusu altyapı hizmetlerinin fiyatlandırılmasında "marjinal maliyete göre fiyatlandırma" () kuralının titizlikle uygulanmasına karar vermiştir.
Bu fiyatlandırma politikasının işletme üzerindeki finansal etkisi ve hükümetin izlemesi gereken maliye politikası stratejisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Aİşletme zarar eder; ancak hükümet bu zararı telafi etmek yerine, bilet fiyatlarını ortalama maliyet seviyesine çıkararak öncelikli olarak gelir dağılımında adaleti sağlamaya odaklanmalıdır.
- Bİşletme aşırı kâr elde eder; hükümet bu kârı artan oranlı kurumlar vergisi ile vergilendirerek ekonomik istikrarı desteklemeli ve talep enflasyonu riskini azaltmalıdır.
- İşletme zarar eder; hükümet kaynak dağılımında sağlanan etkinliği bozmamak için işletmenin uğradığı bu zararı piyasa mekanizmasını saptırmayan götürü vergilerle finanse ederek sübvanse etmelidir.Cevap
- Dİşletme başa baş noktasına gelir ve normal kâr elde eder; geleneksel maliye yaklaşımına uygun olarak devletin bütçe dengesini bozacak ilave bir müdahalede bulunmasına gerek yoktur.
- Eİşletme zarar eder; hükümet bu durumu düzeltmek için doğrudan sübvansiyon vermek yerine, ekonomideki toplam talebi artıracak tam istihdama yönelik genişletici makroekonomik politikalar uygulamalıdır.
Cevap
İşletme zarar eder; hükümetin etkinliği korumak için zararı piyasayı bozmayan vergilerle finanse edip işletmeyi sübvanse etmesi gerektiğini belirten seçenektir.
Doğal tekel özelliği gösteren sektörlerde (altyapı, şebeke hizmetleri vb.) ölçek ekonomileri nedeniyle ortalama maliyetler sürekli düşer. Matematiksel bir kural olarak, ortalama maliyetin azaldığı bölgede marjinal maliyet her zaman ortalama maliyetin altındadır (). Hükümet, kaynak dağılımında mutlak etkinliği (Pareto optimumu) sağlamak için fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesini () emrettiğinde, fiyat ortalama maliyetin altında kalır () ve işletme yapısal bir zarara uğrar. Hizmetin devamlılığını ve sağlanan piyasa etkinliğini korumak için, devletin bu işletmeyi sübvanse etmesi; bu sübvansiyonu da vergi yükünün tüketici davranışlarını değiştirip yeni bir saptırma (distortion) yaratmasını engellemek amacıyla götürü vergilerle finanse etmesi gerekir. Doğru cevap bu mikroekonomik mekanizmayı eksiksiz açıklamaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Doğal Tekellerde Marjinal Maliyet Fiyatlandırması ve Sübvansiyon Uygulaması