Bir yerel yönetim, kentin gelişmekte olan bir bölgesine büyük çaplı bir "Teknoloji ve İnovasyon Merkezi" inşa etmiştir. Projenin tamamlanmasının ardından merkezin çevresinde yer alan konut ve ticari alanların talep görmesiyle birlikte, bölgedeki gayrimenkul fiyatları ve mülk sahiplerinin elde ettiği kira gelirleri belirgin şekilde artmıştır.
Maliyet-fayda analizi (MFA) ilkeleri çerçevesinde, bölgedeki mülk sahiplerinin elde ettiği bu gayrimenkul ve kira değeri artışları hangi fayda türü kapsamında değerlendirilir ve analize nasıl yansıtılmalıdır?
- Parasal (pekünyer) fayda olarak sınıflandırılır ve yalnızca ekonomideki bir gelir transferini yansıttığı için çift sayımı önlemek amacıyla analize dâhil edilmez.Cevap
- BMaddi (tangible) fayda olarak sınıflandırılır ve piyasa fiyatlarıyla doğrudan ölçülebildiği için projenin toplam sosyal faydasına eklenir.
- CCari fayda olarak sınıflandırılır ve dönem içinde gerçekleşen sürekli bir nakit akışı sağladığı için analitik bütçe gelirlerine dâhil edilerek hesaplanır.
- DGerçek (reel) dışsal fayda olarak sınıflandırılır ve projenin üretim kapasitesinde yarattığı net fiziki artışı gösterdiği için yatırımın fayda hanesine yazılır.
- EÖzel fayda olarak sınıflandırılır ve kamusal bir yatırımın özel şahıslara sağladığı bir kazanç olduğu için fayda yerine maliyet unsuru olarak kaydedilir.
Cevap
Bölgedeki mülk sahiplerinin gayrimenkul ve kira gelirlerindeki artış, ekonomide net bir üretim veya kaynak artışı yaratmayan, sadece fiyat mekanizması yoluyla gerçekleşen bir el değiştirme (gelir transferi) işlemi olduğu için "parasal (pekünyer) fayda" olarak adlandırılır ve maliyet-fayda analizine dâhil edilmez.
Kamu projelerinin değerlendirilmesinde maliyet-fayda analizi (MFA), sadece toplumun reel refahında ve üretim kapasitesinde net bir artış yaratan 'gerçek (reel)' fayda ve maliyetleri dikkate alır. Bir proje sonucunda çevredeki gayrimenkul fiyatlarının veya kiraların artması, ekonominin bütününde yeni bir fiziki üretim artışı sağlamaz; aksine, yüksek kira ödeyenlerden mülk sahiplerine doğru gerçekleşen bir 'gelir transferi' işlemidir. Sadece nispi fiyat değişimlerinden kaynaklanan bu tür etkilere 'parasal (pekünyer) fayda' denir. Parasal faydalar gerçek sosyal faydayı yansıtmadığı ve genellikle projenin asıl (birincil) faydalarının piyasaya yansımış bir türevi olduğu için mükerrer sayımı (çift sayım) önlemek amacıyla analiz dışı bırakılır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Parasal (Pekünyer) Fayda ve Çift Sayım (Double Counting) Sorunu
Tahmini Süre:1m 15s