Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorYarı Kamusal Mallar ve Kulüp Mallar

Maliye teorisinde "karma mallar" (mixed goods) üst başlığı altında incelenen yarı kamusal mallar ile kulüp mallarının piyasa başarısızlığına konu olma gerekçeleri ve Pareto etkin tahsis koşullarından sapma nedenleri arasındaki temel teknik fark aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Yarı kamusal mallarda marjinal sosyal faydanın marjinal bireysel faydadan büyük olması nedeniyle piyasanın eksik üretim yapması; kulüp mallarında ise kapasite dolana kadar marjinal maliyetin sıfır olmasına rağmen pozitif fiyatlama yapılmasının eksik tüketime yol açmasıdır.Cevap
  2. B
    Yarı kamusal mallarda tüketimden dışlamanın teknik olarak imkansız olması bedavacılık sorununa yol açarken; kulüp mallarında dışlamanın mümkün olması piyasanın tam etkinliği sağlamasına olanak tanır.
  3. C
    Yarı kamusal mallar sadece 'merit' (erdemli) özellik taşıdıkları için devletçe üretilirken; kulüp malları sadece negatif dışsallıkları içselleştirmek amacıyla gönüllü kuruluşlarca arz edilir.
  4. D
    Her iki mal türünde de temel sorun marjinal sıkışıklık maliyetinin her zaman pozitif olması ve bu nedenle piyasanın aşırı üretim yapmasıdır.
  5. E
    Yarı kamusal mallar devletin gelir dağılımı fonksiyonu kapsamında ele alınırken; kulüp malları sadece istikrar fonksiyonu çerçevesinde özel sektör tarafından finanse edilir.

Cevap

Yarı kamusal mallarda dışsal fayda nedeniyle üretimde eksiklik, kulüp mallarında ise kapasite dahilinde marjinal maliyetin sıfır olması ancak fiyatın pozitif belirlenmesi nedeniyle tüketimde eksiklik yaşanması temel farktır.
Doğru cevap, her iki mal türünün neden piyasa tarafından etkin üretilemediğini marjinal analiz çerçevesinde açıklar. Yarı kamusal mallarda topluma yayılan pozitif dışsallıklar (marjinal dışsal fayda), piyasa fiyatına yansımadığı için üretim Pareto etkin düzeyin altında kalır. Kulüp mallarında ise, üyelik sistemiyle dışlama yapılabilse bile, tesis kapasitesi dolana kadar ek bir kişinin kullanımı için marjinal maliyet sıfırdır (MC=0MC=0). Ancak üreticinin sabit maliyetleri karşılamak için pozitif bir fiyat (P>0P>0) belirlemesi, marjinal faydası fiyattan küçük ama sıfırdan büyük olan bireylerin tüketimden vazgeçmesine (eksik kullanım/tüketim) neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Yarı kamusal malların teknik yapısını analiz etme
Tüketimi bölünebilir ve dışlanabilir (özel fayda) ancak topluma yayılan faydası bölünemez (dışsal fayda).
Piyasa sadece bireysel faydayı (MBpMB_p) dikkate alır, marjinal sosyal faydayı (MSB=MBp+MEBMSB = MB_p + MEB) dikkate almaz.
2
Kulüp mallarının (Buchanan) teknik yapısını analiz etme
Dışlanabilirlik mümkün ancak belli bir kapasiteye kadar tüketimde rekabet yok (MC=0MC = 0).
Kapasite dolana kadar ek bir kullanıcının maliyeti sıfırdır, Pareto etkinlik için P=MC=0P = MC = 0 olmalıdır.
3
Piyasa başarısızlığı mekanizmalarını karşılaştırma
Yarı kamusalda P=MSBP = MSB koşulu sağlanamadığı için eksik üretim; kulüp malında P>0P > 0 olduğu için eksik tüketim oluşur.
Yarı kamusalda sorun 'dışsallık' (externality), kulüp mallarında sorun 'doğal tekel benzeri fiyatlama' ve 'sıkışıklık' (congestion) yönetimidir.

Anahtar Kavram

Karma Mallarda Etkinlik ve Piyasa Başarısızlığı Rasyonalitesi
Bu soruyu puanla

Konular

Yarı Kamusal Mallar ve Kulüp Mallar