Bir açık ekonomide, yetersiz efektif talep kaynaklı yüksek işsizlik (iç dengesizlik) ile birlikte sürdürülemez boyutlara ulaşmış cari işlemler açığı (dış dengesizlik) eş anlı olarak yaşanmaktadır. Karar alıcılar, bu ikili dengesizliği sadece maliye politikası araçlarını kullanarak çözmeyi hedeflemektedir.
Mundell-Fleming ve Swan modelleri çerçevesinde, salt 'harcama değiştirici' (expenditure-changing) makroekonomik politikaların hedefler arası çatışma (trade-off) yaratacağı dikkate alındığında; hem iç dengeyi (tam istihdam) hem de dış dengeyi (ödemeler dengesi) eş anlı olarak iyileştirecek 'harcama kaydırıcı' (expenditure-switching) odaklı en uygun maliye politikası stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
- AToplam yurt içi emilimi (absorption) daraltmak amacıyla artan oranlı gelir vergisi tarifesinin dikleştirilmesi ve otonom kamu yatırım harcamalarının kesintiye uğratılması.
- BMarjinal tüketim eğilimini artırarak efektif talebi canlandırmak üzere, genel nitelikli katma değer vergisi oranlarının düşürülmesi ve hanehalkına yönelik sosyal transferlerin genişletilmesi.
- Yurt içi talebi ithal mallardan yerli mallara yönlendirecek şekilde ithalata uygulanan spesifik vergilerin artırılması ve eş zamanlı olarak döviz kazandırıcı endüstrilere yönelik vergi harcaması uygulamalarının genişletilmesi.Cevap
- DDış ticaret hadlerini iyileştirmek gayesiyle ihracat üzerinden alınan vergilerin artırılması ve ithal ikameci yerli sanayi üzerindeki kurumlar vergisi yükünün ağırlaştırılması.
- Eİç ve dış dengeyi piyasanın doğal işleyişine bırakarak bütçe denkliğinin her koşulda yıllık olarak sağlanması ve iradi mali müdahalelerden kaçınılması.
Cevap
Yurt içi talebi ithal mallardan yerli mallara yönlendirecek şekilde ithalata uygulanan spesifik vergilerin artırılması ve eş zamanlı olarak döviz kazandırıcı endüstrilere yönelik vergi harcaması uygulamalarının genişletilmesi.
İşsizlik (eksik istihdam) ve cari açığın eş anlı yaşandığı durumlarda salt daraltıcı veya genişletici (harcama değiştirici) politikalar hedeflerden birini iyileştirirken diğerini kaçınılmaz olarak kötüleştirir. Bu çıkmazı aşmanın yolu, yurt içi talebi yabancı mallardan yerli mallara kaydıran 'harcama kaydırıcı' maliye politikalarıdır. İthalattan alınan gümrük ve spesifik vergilerin artırılması ithalatı kısarak dış açığı azaltırken, iç talebi yerli üretime yönlendirerek istihdamı artırır. Benzer şekilde, ihracatçılara yönelik vergi harcamaları (istisna, muafiyet ve sübvansiyonlar) döviz gelirlerini artırarak dış dengeyi iyileştirir ve yerli üretim kapasitesini destekler.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Ödemeler Dengesi Dengesizliklerinde Harcama Kaydırıcı Maliye Politikaları