Soru

Zorluk: Ortaİskonto Oranı ve Zamanın Değeri

Sağlık Bakanlığı, ülke genelinde 4040 yıl hizmet verecek yeni bir entegre hastane ağının maliyet-fayda analizini yapmaktadır. Projeye ilişkin tüm gelecekteki maliyet ve fayda akımları, enflasyonist etkilerden arındırılarak "sabit fiyatlarla (baz yılı fiyatlarıyla)" tahmin edilmiştir. Yatırımın bugünkü değerinin hesaplanması aşamasında, piyasadaki cari borçlanma faizleri yerine, toplumun bugünkü tüketimi geleceğe tercih etme eğilimi (sosyal zaman tercihi) ve vergiler yoluyla özel kesimden çekilen kaynakların alternatif getirisi (sermayenin fırsat maliyeti) dikkate alınarak bir iskonto oranı belirlenmesi kararlaştırılmıştır.

Buna göre, projenin net bugünkü değerinin tutarlı bir biçimde hesaplanabilmesi için iskonto işleminin uygulanmasına yönelik aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Nakit akışları enflasyondan arındırılmış sabit fiyatlarla tahmin edildiği için, indirgeme işleminde mutlaka enflasyon priminden arındırılmış reel sosyal iskonto oranı kullanılmalıdır.Cevap
  2. B
    Sabit fiyatlarla tahmin edilen nakit akışlarının zaman içindeki aşınmasını tam olarak yansıtabilmek için, indirgeme işlemi enflasyon beklentilerini de barındıran nominal sosyal iskonto oranı ile yapılmalıdır.
  3. C
    Projenin analizinde reel değerler kullanılsa bile, özel sektörün fırsat maliyetini doğru yansıtmak adına iskonto oranı olarak her zaman piyasadaki en yüksek nominal faiz oranı tercih edilmelidir.
  4. D
    Kamu projelerinde temel amaç sosyal refahı maksimize etmek ve ticari kâr gütmemek olduğundan, zamanın değeri göz ardı edilmeli ve iskonto oranı sıfır kabul edilerek nakit akışları doğrudan toplanmalıdır.
  5. E
    Uzak gelecekteki faydaların aşırı küçülmesini önlemek amacıyla, indirgeme formülündeki bileşik faiz etkisi yaratan zaman üssü (tt) dikkate alınmamalı ve her yıl için doğrusal (basit) ıskonto uygulanmalıdır.

Cevap

Nakit akışları enflasyondan arındırılmış sabit fiyatlarla tahmin edildiği için, indirgeme işleminde mutlaka enflasyon priminden arındırılmış reel sosyal iskonto oranı kullanılmalıdır.
Maliyet-fayda analizinin temel kurallarından biri 'tutarlılık' ilkesidir. Nakit akışları (fayda ve maliyetler) enflasyon etkisinden arındırılıp sabit (reel) fiyatlarla ifade ediliyorsa, bu akışların bugüne indirgenmesinde kullanılacak sosyal iskonto oranının da mutlaka enflasyon priminden arındırılmış 'reel' oran olması gerekir. Aksi takdirde indirgeme işlemi yanlış sonuçlar verecektir.

Adım Adım Çözüm

1
Projenin nakit akışlarının hangi yöntemle tahmin edildiğinin belirlenmesi
Soru metninde fayda ve maliyetlerin enflasyonist etkilerden arındırılarak "sabit fiyatlarla" hesaplandığı görülmektedir.
İskonto oranı seçimi, doğrudan nakit akışlarının niteliğine (reel veya nominal) bağlıdır.
2
Tutarlılık kuralının (Fisher Etkisi çerçevesinde) uygulanması
Reel nakit akışları reel iskonto oranı ile; nominal nakit akışları ise nominal iskonto oranı ile bugüne indirgenmelidir.
Eğer reel nakit akışlarına nominal iskonto oranı uygulanırsa, enflasyon etkisi yanlış biçimde iki kez hesaba katılmış (çifte sayım) olur ve net bugünkü değer hatalı bulunur.
3
Sosyal iskonto oranı kavramının değerlendirilmesi
Kamu projelerinde sadece piyasa faizi değil, sosyal zaman tercihi ve sermayenin fırsat maliyeti birleştirilerek elde edilen sosyal iskonto oranı kullanılmalı ve bu oran reel bazda uygulanmalıdır.
Böylece toplumun refah maksimizasyonu hedefi, paranın zaman değeri kavramıyla doğru biçimde analize yansıtılır.

Anahtar Kavram

Maliyet-Fayda Analizinde Reel/Nominal İskonto Oranı Tutarlılığı
Bu soruyu puanla