Bir ülkenin Çevre Bakanlığı, karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik ve etkileri on yıllar sürecek bir yeşil dönüşüm programının maliyet-fayda analizini yapmaktadır. Projenin finansmanı tamamen özel sektörün yapacağı yatırımlardan toplanacak özel bir vergi ile sağlanacaktır. Analizi yürüten ekip, enflasyon beklentilerinin analize nasıl yansıtılacağı ve paranın zaman değerinin hangi parametreyle ölçüleceği konusunda teorik bir çerçeve oluşturmaktadır.
Buna göre, söz konusu yeşil dönüşüm programının ekonomik değerlendirmesinde iskonto oranının seçimi ve uygulanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik açıdan en doğrudur?
- AGelecek nesillerin refahını gözetmek ve yeşil dönüşüm gibi faydası çok uzun vadede ortaya çıkacak projelerin net bugünkü değerini yüksek bulabilmek için, piyasa faiz oranının oldukça üzerinde bir sosyal iskonto oranı tercih edilmelidir.
- BKamu harcamalarının temel amacı kâr maksimizasyonu yerine çevresel refah olduğundan, iskonto oranının tespitinde özel sektörün alternatif yatırımlardan elde edeceği potansiyel getiri dikkate alınmamalı ve paranın zaman değeri sıfır () kabul edilmelidir.
- CProgramın başlangıç aşamasında henüz çevresel bir fayda üretilmediğinden bu döneme ait katlanılan maliyetler iskonto işlemine tabi tutulmaz; indirme işlemi yalnızca karbon emisyonunda düşüşün (net faydanın) başladığı yıllar için uygulanır.
- Projenin gelecekteki nakit akışları enflasyon etkisi dahil edilerek cari (nominal) fiyatlarla tahmin edilmişse indirme işleminde mutlaka nominal iskonto oranı kullanılmalı; ayrıca programın finansmanı özel yatırımları dışladığı için oran olarak sermayenin sosyal fırsat maliyeti esas alınmalıdır.Cevap
- EProgramın nakit akışları enflasyon etkisinden arındırılarak sabit (reel) fiyatlarla hesaplanmışsa, gelecekteki iklim belirsizliklerini analize dahil edebilmek için iskonto işlemi enflasyon primini de içeren nominal piyasa faiziyle yapılmalıdır.
Cevap
Projenin nakit akışları nominal hesaplanmışsa nominal iskonto oranı kullanılmalı ve finansman özel yatırımları dışladığı için sermayenin sosyal fırsat maliyeti esas alınmalıdır.
Kamu projelerinin maliyet-fayda analizinde iki önemli teorik kural vardır. Birincisi tutarlılık kuralıdır: Cari (nominal) fiyatlarla hesaplanan nakit akışları yine enflasyon beklentilerini içeren nominal iskonto oranı ile bugüne indirgenmelidir. İkincisi ise kaynak maliyetidir: Kamu projesi tüketimden ziyade özel sektör yatırımlarını dışlayarak (özel vergiyle) finanse ediliyorsa, vazgeçilen alternatif getiri olan 'Sermayenin Sosyal Fırsat Maliyeti' en uygun sosyal iskonto oranı olarak kabul edilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sosyal İskonto Oranı ve Nominal-Reel Analiz Tutarlılığı