Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorHukuka Uygun Fiillerden Kaynaklanan (Kusursuz) Sorumluluk

Uluslararası hukukta devletlerin sorumluluğu kural olarak bir uluslararası hukuk kuralının ihlali (internationally wrongful act) esasına dayanır. Ancak yüksek riskli faaliyetlerin (ultra-hazardous activities) sonuçlarına ilişkin geliştirilen 'hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk' (international liability) rejimi, bu klasik yapıdan kavramsal ve usuli açıdan önemli ölçüde ayrışmaktadır.

Buna göre, hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk rejiminin mahiyeti ve işleyişine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Bu rejimde sorumluluk, birincil bir kuralın ihlali sonucunda ortaya çıkan 'ikincil' (secondary) bir hukuki sonuç değil; bizzat faaliyetin yürütülmesine ve bu faaliyetten doğan 'zarar' (damage) unsuruna bağlı olan 'birincil' (primary) bir tazminat yükümlülüğüdür.Cevap
  2. B
    Devletin bu rejim kapsamındaki bir faaliyetini özel bir kuruluşa devretmesi durumunda, 'isnadiyet' (attribution) kuralları gereği devletin uluslararası sorumluluğu tamamen ortadan kalkar ve sadece ilgili şirketin iç hukuktaki sorumluluğu devam eder.
  3. C
    Kusursuz sorumluluk hallerinde, fiil hukuka aykırı olmasa da sorumluluğun doğması için devletin 'objektif bir kusurunun' (fault) bulunması veya 'gereken özeni' (due diligence) göstermediğinin kanıtlanması zorunludur.
  4. D
    Bu rejimde zarar gören tarafın tazminat talebinde bulunabilmesi için, 'diplomatik koruma' hukukunda olduğu gibi öncelikle 'iç hukuk yollarını tüketmesi' mutlak bir dava şartı olarak uygulanır.
  5. E
    Bu rejimde mücbir sebep (force majeure) ve zaruret hali (distress) gibi durumlar, devletin tazminat yükümlülüğünü genel sorumluluk hukukunda olduğu gibi her koşulda tamamen ortadan kaldıran mutlak savunma araçlarıdır.

Cevap

Hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumlulukta tazminat yükümlülüğü, bir ihlalin sonucu değil, faaliyetin ve zararın sonucu olan birincil (primary) bir yükümlülüktür.
Doğru ifade, kusursuz sorumluluk rejiminin mahiyetini 'birincil kural' (primary rule) temelinde açıklar. Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu (responsibility) genellikle bir yükümlülüğün ihlaline bağlanan 'ikincil' bir sonuçtur; ancak riskli faaliyetlerden doğan sorumlulukta (liability), zarar meydana geldiği anda devlete düşen tazminat yükümlülüğü doğrudan faaliyetin hukuki rejiminin bir parçasıdır. Bu, ihlalden bağımsız, bizzat zarar ve risk odaklı birincil bir ödevdir.

Adım Adım Çözüm

1
Genel sorumluluk (responsibility) ve kusursuz sorumluluk (liability) arasındaki kavramsal ayrımı analiz etme.
Genel sorumluluğun bir 'hukuka aykırı fiil' (breach) gerektirdiği, kusursuz sorumluluğun ise 'yasaklanmamış ancak riskli' faaliyetlerden doğan 'zarar'ı (damage) esas aldığı saptanır.
Sorumluluğun kaynağını (ihlal mi yoksa risk/zarar mı) belirlemek usuli farkları anlamak için gereklidir.
2
Birincil ve ikincil kural ayrımını (Primary vs. Secondary Rules) uygulama.
Genel sorumluluğun, birincil bir yükümlülüğün ihlali sonucu doğan 'ikincil' bir ilişki olduğu; kusursuz sorumlulukta ise tazmin yükümlülüğünün bizzat faaliyetin düzenlendiği 'birincil' kuralın içinde yer aldığı görülür.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) doktrinel yaklaşımı bu ayrım üzerine kuruludur.
3
Usuli istisnaları (iç hukuk yolları, kusur, isnadiyet) değerlendirme.
Kusursuz sorumluluk rejimlerinin çoğunda özen yükümlülüğünün (due diligence) aşılmasına gerek olmadığı ve iç hukuk yollarının tüketilmesi gibi klasik şartların esnetildiği anlaşılır.
Çok yüksek riskli faaliyetlerde mağdurun korunması ilkesi, klasik sorumluluk hukukundaki kısıtlamaları devre dışı bırakır.

Anahtar Kavram

Hukuka Uygun Fiillerden Kaynaklanan Sorumluluğun Birincil (Primary) Yükümlülük Niteliği

Daha Fazla Pratik

1972 Uzay Nesnelerinin Sebep Olduğu Zararlardan Dolayı Uluslararası Sorumluluk Sözleşmesi'ndeki 'mutlak sorumluluk' ve 'kusur sorumluluğu' ayrımını inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuka Uygun Fiillerden Kaynaklanan (Kusursuz) Sorumluluk