Devlet A, komşusu Devlet B ile imzaladığı bir enerji iş birliği antlaşması çerçevesinde, her ay belirli bir miktarda elektrik enerjisi sağlamayı taahhüt etmiştir. Ancak Devlet A’nın ana üretim tesislerinin bulunduğu bölgede meydana gelen, öngörülemez ve şiddetli bir deprem sonucunda tesisler ağır hasar görmüş ve enerji iletim hatları tamamen devre dışı kalmıştır. Bu doğa olayı neticesinde Devlet A, antlaşmadan doğan yükümlülüğünü yerine getirememiştir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (ILC) 'Devletin Uluslararası Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' taslak maddeleri dikkate alındığında, Devlet A’nın bu durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Fiil, 'mücbir sebep' (force majeure) kapsamında değerlendirilir; çünkü olay öngörülemez, direnilemez ve devletin kontrolü dışındadır.Cevap
- BDurum 'zaruret hali' (necessity) teşkil eder; zira enerji arzının kesilmesi devletin temel bir çıkarını korumak için bilinçli bir tercihtir.
- CEylem 'tehlike' (distress) hali kapsamındadır; çünkü tesislerdeki personelin hayatını kurtarmak amacıyla antlaşma ihlal edilmiştir.
- DDevlet B'nin sessiz kalması durumunda 'rıza' unsuru oluşmuş sayılacağından, fiilin hukuka aykırılığı otomatik olarak ortadan kalkar.
- EBu eylem bir 'karşı önlem' (countermeasure) niteliğindedir; çünkü deprem sonrası yaşanan ekonomik kayıpların dengelenmesi hedeflenmiştir.
Cevap
Deprem gibi devletin kontrolü dışındaki öngörülemez ve direnilemez olaylar 'mücbir sebep' (force majeure) teşkil eder ve fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırır.
Mücbir sebep, bir devletin kontrolü dışında gelişen, öngörülemeyen ve ilgili uluslararası yükümlülüğün yerine getirilmesini maddi olarak imkansız kılan bir gücün veya olayın varlığıdır. Sorudaki deprem senaryosu, devletin herhangi bir seçeneğinin kalmadığı tam bir maddi imkansızlık durumunu yansıttığı için doğru cevap mücbir sebeptir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Mücbir Sebep (Force Majeure)
İpuçları
1
Olayın bir 'doğa olayı' (deprem) olduğuna ve devletin bu durumu engelleyip engelleyemeyeceğine odaklanın.
2
Devletin önünde hukuka uygun başka bir seçenek kalıp kalmadığını (maddi imkansızlık) sorgulayın.
3
ILC maddelerinde 'maddi imkansızlık' (material impossibility) ve 'irade dışılık' kavramlarının hangi başlık altında toplandığını hatırlayın.
Daha Fazla Pratik
Zaruret hali (Necessity) ile Mücbir Sebep (Force Majeure) arasındaki 'bilinçli tercih' farkını örnek olaylarla çalışınız.
Tahmini Süre:1m 30s