Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) "Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu" taslak maddelerine göre; rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, mücbir sebep, tehlike hali ve zaruret hali, bir eylemin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran haller olarak düzenlenmiştir. Ancak bu kuralların mutlak bir istisnası bulunmaktadır.
Buna göre, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller aşağıdaki durumların hangisinde hiçbir şekilde ileri sürülemez?
- İhlal edilen yükümlülüğün, genel uluslararası hukukun emredici bir normundan (jus cogens) kaynaklanması durumundaCevap
- BHaksız fiilin, devlet adına hareket eden ancak yetkisini aşan (ultra vires) bir organ veya görevli tarafından gerçekleştirilmesi durumunda
- Cİhlal edilen kuralın yazılı bir antlaşma metninde değil, uluslararası teamül (yapılageliş) hukukunda yer alması durumunda
- DEylemin, öngörülemeyen mücbir sebepten ziyade, devletin hayati menfaatlerini korumak için başvurduğu bilinçli bir tercih olan zaruret halinden kaynaklanması durumunda
- EUyuşmazlık taraflarının, Uluslararası Adalet Divanının zorunlu yargı yetkisini önceden kabul etmemiş olması durumunda
Cevap
İhlal edilen yükümlülüğün, genel uluslararası hukukun emredici bir normundan (jus cogens) kaynaklanması durumu, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerin ileri sürülemeyeceği tek mutlak durumdur.
Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) taslak maddelerinin 26. maddesine göre, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hiçbir hal, genel uluslararası hukukun emredici bir normundan (jus cogens) kaynaklanan bir yükümlülüğe aykırı olan devlet fiilinin hukuka aykırılığını ortadan kaldıramaz. Örneğin; bir devlet soykırım, kölelik veya işkence yasağını ihlal ettiğinde, zaruret hali veya mücbir sebep gibi hiçbir gerekçeye dayanarak sorumluluktan kurtulamaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Jus Cogens (Emredici Kurallar) ve Sorumluluk İstisnalarının Sınırı