Examkin

Soru

Zorluk: Ortaİstenmeyen Kişi (Persona Non Grata) İlanı

Pusula Devleti, komşusu Lodos Devleti'nin başkentindeki büyükelçiliğine atayacağı yeni misyon şefinin ismini diplomatik yollardan bildirmiştir. Ancak Lodos Devleti, söz konusu büyükelçi henüz kendi topraklarına giriş dahi yapmadan onu "istenmeyen kişi" (persona non grata) ilan ettiğini bir nota ile iletmiştir. Pusula Devleti ise diplomatın fiilen göreve başlamadığı gerekçesiyle bu kararın zamanlama açısından hukuka aykırı olduğunu, ayrıca kararın hangi gerekçeye dayandığının açıklanması gerektiğini iddia etmiştir. Yaşanan krizde Pusula Devleti makul bir süre geçmesine rağmen atama işlemini iptal etmeyerek diplomatı görev yerine göndermekte ısrar etmiştir.

Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin (1961) 9. maddesi hükümleri dikkate alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A
    Pusula Devleti'nin makul süre içinde kişiyi geri çağırmayı reddetmesi durumunda, Lodos Devleti söz konusu diplomatı sınır kapısında tutuklayarak kendi ulusal mahkemelerinde yargılama hakkını doğrudan elde eder.
  2. B
    İstenmeyen kişi kurumu, ancak diplomatik ajanın kabul eden devletin ülkesine fiziken girip görevine fiilen başlamasıyla işletilebilecek bir mekanizma olduğundan Lodos Devleti'nin bu aşamadaki işlemi geçersizdir.
  3. Lodos Devleti'nin diplomat ülkeye gelmeden önce de istenmeyen kişi ilanı yapma yetkisi vardır ve bu bildirim için gerekçe göstermek zorunda değildir; Pusula Devleti'nin atamada ısrar etmesi halinde Lodos Devleti bu kişinin diplomatik sıfatını tanımayı reddedebilir.Cevap
  4. D
    Lodos Devleti, diplomatik ajanın ülkeye girişinden önce istenmeyen kişi ilanı yapabilse de, uluslararası uyuşmazlıkların önlenmesi amacıyla bu kararının ardındaki siyasi veya hukuki nedenleri bildirim notasına eklemekle yükümlüdür.
  5. E
    Lodos Devleti'nin istenmeyen kişi ilanı yapması diplomatik teamüllere uygun olsa da, Pusula Devleti ajanı geri çağırmadığı takdirde iki ülke arasındaki tüm diplomatik ilişkiler kendiliğinden ve derhal kesilmiş sayılır.

Cevap

Doğru cevap, istenmeyen kişi ilanının ülkeye gelmeden önce de yapılabileceğini, kabul eden devletin gerekçe göstermek zorunda olmadığını ve gönderen devletin kişiyi makul sürede geri çağırmaması durumunda diplomatik sıfatın tanınmayabileceğini ifade eden seçenektir.
1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesi, istenmeyen kişi (persona non grata) ilanının usulünü ve sonuçlarını açıkça düzenler. Bu maddeye göre kabul eden devlet, herhangi bir zaman kısıtlaması olmaksızın (diplomat ülkeye varmadan önce dahi) ve hiçbir gerekçe gösterme zorunluluğu bulunmaksızın bir diplomatik ajanı istenmeyen kişi ilan edebilir. Gönderen devlet bu bildirime rağmen makul bir süre içinde söz konusu kişiyi geri çağırmaz veya görevine son vermezse, kabul eden devlet bu kişiyi diplomatik misyonun bir üyesi olarak tanımayı reddetme (ve dolayısıyla diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıklarını sonlandırma) hakkına sahiptir. Doğru yanıt bu üç hukuki kuralı da eksiksiz ve tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki uyuşmazlık noktalarını (ilanın zamanlaması, gerekçe zorunluluğu ve yaptırım) 1961 Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesi kapsamında değerlendirmek.
Sözleşme kurallarının olaydaki iddialarla karşılaştırılması.
Hukuki problemin çözümünde uygulanacak asli kaynağın ilgili hükmünü tespit etmek.
2
İstenmeyen kişi (persona non grata) ilanının zamanlamasını analiz etmek.
Diplomat henüz kabul eden devletin ülkesine gelmeden önce de bu ilanın yapılabileceğinin belirlenmesi.
Gönderen devletin 'zamanlama açısından hukuka aykırılık' iddiasının geçersiz olduğunu kanıtlamak.
3
Gerekçe gösterme zorunluluğunu incelemek.
Kabul eden devletin bu kararını herhangi bir gerekçeye dayandırmak zorunda olmadığının saptanması.
Gönderen devletin 'gerekçe açıklanması gerektiği' yönündeki iddiasını çürütmek.
4
Gönderen devletin makul süre içinde diplomatı geri çağırmaması halindeki hukuki sonucu belirlemek.
Kabul eden devletin, o kişinin diplomatik misyon üyesi sıfatını tanımayı reddetme hakkına sahip olduğunun bulunması.
Diplomatik krizin hukuki sonucunu ve yaptırımını netleştirmek.

Anahtar Kavram

İstenmeyen Kişi (Persona Non Grata) İlanı ve Usulü
Bu soruyu puanla

Konular

İstenmeyen Kişi (Persona Non Grata) İlanı