Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38/1-d maddesi yargı kararlarını 'hukuk kurallarının belirlenmesinde yardımcı bir araç' olarak tanımlarken, 59. madde Divan kararlarının yalnızca davanın tarafları ve o dava konusu için bağlayıcı olduğunu hükme bağlamaktadır. Buna karşın Divan, kararlarında kendi önceki içtihatlarına sıklıkla atıf yapmakta ve bu kararlar uluslararası hukuk kurallarının içeriğinin netleşmesinde belirleyici rol oynamaktadır.
UAD Statüsü'ndeki bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, uluslararası yargı kararlarının hukuk kaynağı olma niteliği hakkındaki aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Yargı kararları, yeni bir hukuk kuralı ihdas eden (yaratıcı) bir kaynak olmayıp; mevcut bir teâmül kuralının veya hukukun genel ilkesinin varlığını ve kapsamını teknik olarak tespit eden bir delil niteliğindedir.Cevap
- BUluslararası hukukta 'stare decisis' (önceki karara uyma zorunluluğu) ilkesi geçerli olduğu için, yargı kararları Statü'nün 59. maddesindeki kısıtlamayı aşarak tüm devletler için genel bağlayıcı hukuk kuralı haline gelir.
- CYargı kararları, emredici normların (jus cogens) içeriğini belirledikleri takdirde, normlar hiyerarşisinde uluslararası antlaşmaların üzerinde yer alan ve tüm hukuk sistemini etkileyen bir asli kaynak statüsü kazanır.
- DStatü'nün 38. maddesindeki yargı kararlarına yapılan atıf, Divan'a tarafların özel rızası olmasa dahi 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) çerçevesinde uyuşmazlık çözme ve kural yaratma yetkisi verir.
- EDivan'ın kendi içtihatlarına sürekli atıf yapması, uluslararası yargı kararlarının zamanla yardımcı kaynak niteliğinden sıyrılarak uluslararası antlaşmalarla eş değerde 'yasa koyucu' bir asli kaynağa dönüştüğünü kanıtlar.
Cevap
Yargı kararları, yeni bir hukuk kuralı yaratmayan ancak mevcut teamül veya genel ilkelerin varlığını ve içeriğini yetkili bir şekilde tespit eden, kanıtlayan 'delil' niteliğinde yardımcı araçlardır.
Doğru seçenek, yargı kararlarının uluslararası hukuk sistemindeki teknik konumunu tam olarak yansıtmaktadır. UAD Statüsü'ne göre yargı kararları yardımcı bir araçtır; bu da onların kendi başlarına hak ve borç yaratmadığı (asli kaynak olmadığı) anlamına gelir. Ancak bu kararlar, karmaşık ve yazılı olmayan teâmül hukuku (customary law) kurallarının veya hukukun genel ilkelerinin varlığını ve kapsamını en yetkili şekilde ortaya koyan araçlar (evidence) oldukları için uluslararası hukuk pratiğinde merkezi bir öneme sahiptir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yargı Kararlarının 'Hukuk Tespit Edici' (Law-Determining) İşlevi
İpuçları
1
UAD Statüsü 38. maddede yargı kararları 'asli' mi yoksa 'yardımcı' kaynak olarak mı sayılmıştır?
2
Madde 59'u düşünün: Bir mahkeme kararı, o davanın tarafı olmayan bir devlet için yeni bir borç yaratabilir mi?
3
Yardımcı kaynakların temel işlevi kural yaratmak değil, mevcut kuralların içeriğini ve varlığını 'tespit etmek' veya 'kanıtlamak'tır.
Daha Fazla Pratik
Uluslararası teâmül hukukunun unsurları (devlet uygulaması ve opinio juris) ile yargı kararlarının bu unsurları nasıl tespit ettiği arasındaki ilişkiyi inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s