Uluslararası teâmül (yapılageliş) hukukunda, bir kuralın oluşum sürecinde bu kurala karşı olduğunu açıkça ve istikrarlı bir şekilde beyan eden devletlerin 'sürekli itirazcı' (persistent objector) statüsünden yararlanarak kuralın kendileri üzerinde bağlayıcı olmasını engelleyebilecekleri kabul edilmektedir.
Buna göre, 'sürekli itirazcı' statüsünün geçerlilik şartları ve hukuki sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- İtirazın kuralın oluşum (nascent) aşamasında başlaması, açıkça ifade edilmesi ve kural yerleştikten sonra da istikrarlı şekilde sürdürülmesi gerekir; ancak bu statü, kuralın emredici bir norm (jus cogens) niteliği kazanması durumunda devleti bağlayıcılıktan kurtarmaz.Cevap
- BBir devletin, genel bir teâmül kuralı tam olarak yerleşip uluslararası toplumun genelince kabul edilmesinden sonra dile getireceği itirazlar (subsequent objection), o devletin kuraldan muaf olması için hukuken yeterlidir.
- CSürekli itirazcı ilkesi sadece 'yerel veya bölgesel' teâmül kurallarının oluşumu sırasında işletilebilirken, genel (evrensel) teâmül kurallarının oluşumunda devletlerin bireysel itiraz hakkı bulunmamaktadır.
- DUluslararası hukukta devletlerin bir uygulamaya sessiz kalması (sükût), her durumda itiraz (protesto) hükmünde sayıldığından, sessiz kalan devletler kendiliğinden sürekli itirazcı statüsünü kazanmış sayılırlar.
- ESürekli itirazcı olan bir devlet, itiraz konusu kural zamanla bir 'jus cogens' (emredici kural) normu haline gelse bile, devletlerin egemen eşitliği ve rıza ilkesi gereği bu normun kendisi üzerinde hukuki sonuç doğurmasını süresiz olarak engelleyebilir.
Cevap
İtirazın kuralın oluşum aşamasında başlaması, açıkça yapılması ve istikrarlı sürdürülmesi gerekir; ancak kural 'jus cogens' haline gelirse bağlayıcılık engellenemez.
Uluslararası teâmül hukukunda bir devletin genel bir kuralın bağlayıcılığından muaf tutulabilmesi için 'sürekli itirazcı' statüsünü kazanması gerekir. Bunun için üç temel şart vardır: İtiraz kural henüz oluşurken başlamalı, açıkça beyan edilmeli ve istikrarlı bir şekilde sürdürülmelidir. Ancak, bu doktrin sınırsız değildir; eğer ilgili kural uluslararası toplumun bütünü tarafından kabul edilen bir 'jus cogens' (emredici kural) normu niteliğine kavuşursa, o devletin önceki itirazları artık hukuki bir sonuç doğurmaz ve devlet bu kurala uymak zorunda kalır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sürekli İtirazcı (Persistent Objector) Doktrini ve Jus Cogens İstisnası
Daha Fazla Pratik
Uluslararası Adalet Divanı'nın Anglo-Norwegian Fisheries davasındaki sürekli itirazcı kararlarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s