Uluslararası hukuk doktrininde devletlerin tanınması; bir siyasi oluşumun uluslararası toplumun bir üyesi olarak kabul edilip edilmediğini belirleyen en kritik süreçlerden biridir. Bu süreçte tanımanın hukuki niteliği ve sonuçları hakkında ileri sürülen Kurucu (Constitutive) ve Açıklayıcı (Declarative) teoriler, devletlerin sahip olduğu temel hakların başlangıcı konusunda farklı yaklaşımlar sergilemektedir.
Buna göre, uluslararası hukukta devletlerin tanınmasına ilişkin teoriler ve bu teorilerin pratik yansımaları değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AKurucu teoriye göre, bir devletin tanınması yalnızca siyasi bir irade beyanı niteliğinde olup; devlet, tanınmadan önce de uluslararası hukukun tüm emredici kurallarına (jus cogens) ve antlaşma hukukuna tam anlamıyla tabidir.
- BAçıklayıcı teori uyarınca, bir devletin uluslararası hukuk kişiliği ancak diğer devletlerin salt çoğunluğu tarafından tanınmasıyla başlar; bu aşamaya kadar ilgili oluşumun kendi ülkesi üzerindeki egemenlik tasarrufları hukuka aykırı kabul edilir.
- Açıklayıcı teoriye göre bir devletin siyasi varlığı diğer devletlerin tanımasından bağımsızdır; dolayısıyla bir devlet, henüz tanınmamış olsa dahi kendi varlığını koruma, toprak bütünlüğünü savunma ve egemenliğini örgütleme gibi temel haklara sahiptir.Cevap
- DUluslararası hukukta bir devletin hukuken (de jure) tanınması, o devlette anayasa dışı yollarla gerçekleşen bir darbe sonucunda iş başına gelen yeni hükümetin de zımnen tanındığı anlamına gelmektedir.
- EDe facto tanıma, tanıyan devletin yeni kurulan oluşumu uluslararası hukukun tam ve kesin bir öznesi olarak kabul ettiğini gösteren, geri alınamaz nitelikteki en geniş kapsamlı tanıma usulüdür.
Cevap
Açıklayıcı teoriye göre bir devletin siyasi varlığı diğer devletlerin tanımasından bağımsızdır ve tanınmayan devletler de temel egemenlik haklarına sahiptir.
Doğru olan yargı, açıklayıcı (beyan edici) teorinin özünü yansıtmaktadır. Bu teoriye göre devletlik, ülke, halk ve egemenlik unsurlarının birleşmesiyle hukuken başlar; tanıma ise sadece bu mevcut durumu siyasi olarak onaylayan bir işlemdir. Bu yaklaşımın en somut yansıması Montevideo Sözleşmesi'nin maddesidir. Bu maddeye göre, bir devletin siyasi varlığı tanıyan devletlerin iradesinden bağımsızdır ve devlet tanınmadan önce de kendi bütünlüğünü koruma ve hukukunu örgütleme hakkına sahiptir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Açıklayıcı (Beyan Edici) Tanıma Teorisi ve Montevideo Sözleşmesi İlkeleri