Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDoktrin (Öğreti)

Uluslararası bir uyuşmazlığın yargısal çözüm sürecinde, uyuşmazlığın esasına uygulanacak doğrudan bir antlaşma hükmü veya yerleşik bir teamül kuralı tespit edilememiştir. Davacı taraf, iddiasını desteklemek amacıyla Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) raporlarına ve çeşitli ulusların en yetkin hukukçularının bu konudaki ortak bilimsel görüşlerine dayanmaktadır. Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü’nün 38. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi uyarınca, mahkemenin bu bilimsel görüşlere (doktrine) yükleyebileceği hukuki işlev hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Doktrin, mahkeme tarafından doğrudan bir hak ve yükümlülük kaynağı olarak kullanılamaz; yalnızca mevcut hukuk kurallarının varlığını ve kapsamını saptamaya yarayan ikincil nitelikte bir kanıt aracıdır.Cevap
  2. B
    Maddi bir kaynağın bulunmadığı durumlarda doktrin, mahkemece kendiliğinden asli kaynak statüsüne yükseltilerek uyuşmazlığın esasına doğrudan uygulanacak kural (lex lata) niteliği kazanır.
  3. C
    Uluslararası Hukuk Komisyonu gibi kurumların çalışmaları, devletlerin zımni iradesini temsil ettiği için uluslararası teamül hukukunun kurucu unsuru olan maddi vakıayı (devlet uygulaması) ikame eder.
  4. D
    Öğreti, hiyerarşik olarak 'hukukun genel ilkeleri' ile aynı düzeyde yer alan bir maddi kaynak olup, uyuşmazlık taraflarını bağlayıcı nitelikte yeni normlar üretme yetkisine sahiptir.
  5. E
    Bilimsel görüşlerin mahkemece dikkate alınabilmesi için, uyuşmazlık taraflarının bu görüşlerin 'bağlayıcı hukuk kuralı' olarak uygulanmasına dair önceden açık bir rıza beyanında bulunması şarttır.

Cevap

Doktrin, mahkeme tarafından doğrudan bir hak ve yükümlülük kaynağı olarak kullanılamaz; yalnızca mevcut hukuk kurallarının varlığını ve kapsamını saptamaya yarayan ikincil nitelikte bir kanıt aracıdır.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38/1-d maddesi uyarınca öğreti (doktrin), 'çeşitli ulusların en üst düzeyde yetkin hukukçularının öğretileri' olarak tanımlanır ve 'hukuk kurallarının belirlenmesi için yardımcı bir araç' olarak kabul edilir. Bu durum, öğretinin hukuk kuralı yaratan bir kaynak (formal source) olmadığını, ancak mevcut kuralların içeriğini, sınırlarını ve yorumunu tespit etmek amacıyla başvurulan ikincil/yardımcı bir kanıt aracı olduğunu ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
UAD Statüsü madde 38'deki kaynak sınıflandırmasını analiz et.
Antlaşmalar, teamül ve genel ilkeler 'asli kaynaklar'; yargı kararları ve doktrin ise 'yardımcı araçlar' olarak ayrılmıştır.
Yardımcı kaynakların asli kaynaklardan farkını anlamak sorunun çözümünün temelidir.
2
Doktrinin (öğretinin) fonksiyonel tanımını incele.
Statü metninde öğreti, 'hukuk kurallarının belirlenmesi için yardımcı bir araç' (subsidiary means for the determination of rules of law) olarak tanımlanmıştır.
Bu ifade, öğretinin hukuk yaratmadığını (law-making), sadece mevcut olanı tespit ettiğini (law-determining) gösterir.
3
Seçeneklerdeki yanıltıcı unsurları (asli kaynak olma, rıza şartı vb.) ele.
Doktrin asla asli kaynak olamaz ve uygulanması için tarafların özel rızasına (hakkaniyette olduğu gibi) ihtiyaç duymaz.
Doğru seçeneğe ulaşmak için yardımcı kaynağın sınırlı yetkisi teyit edilmelidir.

Anahtar Kavram

Öğretinin (Doktrin) Yardımcı Kaynak Niteliği
Bu soruyu puanla

Konular

Doktrin (Öğreti)

Bu konudan daha fazla soru