Soru

Zorluk: OrtaNormlar Hiyerarşisi ve Jus Cogens (Emredici Kurallar)

Uluslararası hukukta emredici kurallar (jusjus cogenscogens), devletlerin rızasıyla dahi aksine bir kural oluşturamayacakları üst hiyerarşik normlardır. 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin 53. maddesi, bir antlaşmanın yapıldığı sırada böyle bir kurala aykırı olması durumunda ortaya çıkacak hukuki yaptırımı düzenlemektedir.

Buna göre, işkence yasağı gibi temel bir emredici kuralı ihlal eden bir antlaşmanın hukuki durumu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Antlaşma, başlangıcından itibaren (void ab initio) bütünüyle geçersizdir ve hükümlerin birbirinden ayrılması mümkün değildir.Cevap
  2. B
    Antlaşmanın sadece emredici kurala aykırı olan maddeleri geçersiz sayılır, diğer kısımlar taraflar arasında uygulanmaya devam eder.
  3. C
    Antlaşma, taraflardan birinin uluslararası bir yargı organına başvurup iptal kararı almasına kadar geçerliliğini sürdürür.
  4. D
    Antlaşma, hukukun genel ilkelerine aykırı kabul edilse de devletlerin egemenlik hakları gereği taraflar arasında bağlayıcı olmaya devam eder.
  5. E
    Antlaşma, yardımcı bir kaynak olan doktrin görüşlerine aykırı olduğu için taraflar açısından sadece tavsiye niteliği kazanır.

Cevap

Antlaşma, başlangıcından itibaren (void ab initio) bütünüyle geçersizdir ve hükümlerin birbirinden ayrılması mümkün değildir.
Doğru seçenek, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin (VAHS) 53. maddesi ile 44. maddesinin 5. fıkrasını tam olarak yansıtmaktadır. Bir antlaşma imzalandığı anda mevcut bir emredici kurala aykırıysa, 'void ab initio' yani başlangıcından itibaren geçersizdir. Ayrıca, bu tür ağır ihlallerde antlaşmanın geçerli kısımları ile geçersiz kısımları birbirinden ayrılamaz; antlaşma bir bütün olarak hukuk dünyasından silinir.

Adım Adım Çözüm

1
İhlal edilen normun niteliğini belirle.
İşkence yasağı, uluslararası hukukta bir emredici kural (jus cogens) olarak kabul edilir.
Soruda verilen kuralın hiyerarşik konumunu saptamak çözümün ilk adımıdır.
2
1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin ilgili maddesini uygula.
Sözleşmenin 53. maddesine göre, yapıldığı sırada bir jus cogens kuralına aykırı olan antlaşma batıldır (mutlak butlan).
Yazılı hukuktaki yaptırım türünü belirlemek gerekir.
3
Antlaşmanın bölünebilirliği (ayrılabilirliği) durumunu kontrol et.
Viyana Sözleşmesi'nin 44. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, 53. maddeye aykırılık hallerinde antlaşma hükümlerinin ayrılmasına izin verilmez.
Yaptırımın kapsamını (tam mı yoksa kısmi mi) kesinleştirmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Jus cogens normlarına aykırı antlaşmaların mutlak butlanı ve bölünemezliği.

İpuçları

1
1969 Viyana Sözleşmesi'nin 53. maddesinde geçen 'batıl' (void) ifadesinin ne anlama geldiğini düşünün.
2
Emredici kurallar ihlal edildiğinde antlaşmanın bir kısmının mı yoksa tamamının mı geçersiz kalacağını (bölünebilirlik ilkesini) hatırlayın.
3
İşkence yasağı bir jus cogens normudur. VAHS madde 44'e göre, 53. madde ihlalleri antlaşmanın bütünüyle hükümsüz kalmasına yol açar.

Daha Fazla Pratik

Jus cogens kuralların sonradan ortaya çıkması durumunu (VAHS Madde 64 - Jus Cogens Superveniens) ve bunun 53. maddeden farkını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla