Examkin

Soru

Zorluk: OrtaUluslararası Örgütlerin Hukuki Kişiliği

Uluslararası hukuk sisteminde devletler 'asli ve tam' (plenary) bir kişiliğe sahipken; uluslararası örgütlerin kişiliği, devletlerin iradesiyle oluşturulan 'türetilmiş' ve belirli amaçlara hizmet eden 'fonksiyonel' bir nitelik taşır. Bu hukuki statü dikkate alındığında, uluslararası örgütlerin yetki sınırları ve hukuk süjeliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Uluslararası örgütler, devletler gibi egemenlik hakkına sahip olduklarından, yetki alanları kurucu antlaşma ile kısıtlanamaz.
  2. B
    Bir örgütün sahip olduğu tüm yetkiler, sadece kurucu antlaşma metninde açıkça (ekspres) yazılı olan hükümlerden ibarettir; zımni yetkiler hukuk sisteminde kabul görmez.
  3. Örgütlerin hukuki kişiliği 'uzmanlık ilkesi' (speciality) çerçevesinde, kurucu antlaşmada belirlenen fonksiyonel amaç ve görevlerle sınırlıdır.Cevap
  4. D
    Uluslararası örgütlerin kişiliği 'subjektif' bir nitelik taşıdığından, hak ve borç ehliyetleri yalnızca örgütü resmen tanıyan devletlere karşı ileri sürülebilir.
  5. E
    Örgütler 'asli süje' statüsünde oldukları için, üye devletlerin rızasından bağımsız olarak her türlü uluslararası uyuşmazlığın tarafı olma hakkına sahiptirler.

Cevap

Uluslararası örgütlerin hukuki kişiliği, 'uzmanlık ilkesi' uyarınca kendilerine verilen fonksiyonel amaçlarla sınırlıdır.
Doğru yanıt olan uzmanlık ilkesi (speciality), uluslararası örgütlerin hukuk süjeliğinin en temel sınırını oluşturur. Devletlerin aksine örgütler, her türlü hukuki işlemi yapma yetkisine sahip değildir; yalnızca kendilerini kuran antlaşmada öngörülen amaçlar ve bu amaçların gerçekleştirilmesi için gerekli olan görevler kapsamında hareket edebilirler. Bu durum, örgütlerin kişiliğinin 'fonksiyonel' olmasının doğal bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Asli ve türetilmiş süje kavramlarını karşılaştır.
Devletler asli süjedir (egemenlikten doğan tam yetki); örgütler türetilmiş süjedir (devletlerin rızasından doğan sınırlı yetki).
Örgütlerin kişiliğinin kaynağını ve sınırlarını anlamak için bu ayrım temeldir.
2
Uzmanlık ilkesini (Principle of Speciality) analiz et.
Örgütlerin yetkileri, kendilerini kuran antlaşmadaki amaçlar ve bu amaçlara ulaşmak için gerekli fonksiyonlarla çevrelenmiştir.
Bu ilke, örgütün devletler gibi her alanda yetkili olmadığını, sadece kendi 'uzmanlık' alanında hareket edebileceğini belirtir.
3
Zımni yetki (Implied Powers) kavramını değerlendir.
Örgütler sadece yazılı yetkileri değil, fonksiyonlarını icra etmek için kaçınılmaz olan zımni yetkileri de kullanabilir.
Bu durum, yetkinin sadece 'açık hükümlerle' sınırlı olduğu düşüncesini çürütür.
4
Objektif ve subjektif kişilik ayrımına bak.
Modern uluslararası hukukta (özellikle 1949 UAD kararı sonrası), büyük örgütlerin kişiliği objektiftir ve üye olmayanlara da karşı ileri sürülebilir.
Bu, örgütlerin kişiliğinin sadece tanıyanlarla sınırlı olduğu yanlışını düzeltir.

Anahtar Kavram

Uzmanlık İlkesi ve Fonksiyonel Kişilik

İpuçları

1
Devletlerin yetkilerinin 'genel', örgütlerin yetkilerinin ise 'özel' olduğunu düşünün.
2
'Uzmanlık ilkesi', bir örgütün ancak kendi görev alanı içindeki konularda hukuki yetki kullanabileceğini ifade eder.
3
Devletler egemenliklerinden dolayı 'asli', örgütler ise bir antlaşma ile kuruldukları için 'türetilmiş' süjelerdir.

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı'nın 1949 tarihli 'Tazminat' (Reparation for Injuries) kararının zımni yetkiler üzerindeki etkisini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Uluslararası örgütlerin kişiliğini bir şirketin yetkilerine benzetebilirsiniz: Şirketler de her şeyi yapamaz, sadece ana sözleşmelerindeki amaçlarla sınırlı yetkiye sahiptirler.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Uluslararası Örgütlerin Hukuki Kişiliği

Bu konudan daha fazla soru