Uluslararası hukukta kutup bölgelerinin hukuki statüsü incelendiğinde, coğrafi yapıları (kıta ve okyanus olma özellikleri) sebebiyle Arktika ve Antarktika birbirinden tamamen farklı iki ayrı hukuki rejim altında şekillenmiştir. Devletlerin bu bölgeler üzerindeki hak iddiaları ve doğal kaynakların yönetimi, uluslararası antlaşmalar ve teamül kuralları çerçevesinde spesifik sınırlamalara tabi tutulmuştur.
Buna göre, Arktika ve Antarktika bölgelerinin uluslararası hukuktaki statülerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AAntarktika kıtası ile Arktika okyanusunun tamamı, hukuken res nullius (sahipsiz mal) statüsünden çıkarılarak 'İnsanlığın Ortak Mirası' (res communis humanitatis) kabul edilmiş olup, bu bölgelerdeki kaynakların işletilmesi münhasıran Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi'nin yetkisine bırakılmıştır.
- B1959 Antarktika Antlaşması ile getirilen egemenlik iddialarının dondurulması ilkesi zamanla jus cogens (emredici kural) niteliği kazandığından, Arktika kıyıdaş devletlerinin ileri sürdüğü Sektör Teorisi kapsamındaki tüm ulusal egemenlik talepleri normlar hiyerarşisi gereği mutlak butlanla batıldır.
- 1959 Antarktika Antlaşması taraf devletlerin kıta üzerindeki mevcut egemenlik iddialarını ortadan kaldırmayıp yalnızca antlaşma süresince dondururken; bir okyanus olan Arktika'nın hukuki rejimi büyük ölçüde kıyıdaş devletlerin 'Sektör Teorisi' iddiaları ve 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi hükümleri etrafında şekillenmektedir.Cevap
- DSektör Teorisi kapsamında iddia edilen ve kıyıdaş devletin mutlak egemenliğindeki iç suları sayılan donmuş Arktika sularında, yabancı gemilerin tıpkı karasularında olduğu gibi mutlak zararsız geçiş hakkına sahip olduğu uluslararası teamül hukukunca kabul edilmektedir.
- EArktika'daki örtüşen kıta sahanlığı iddialarından veya Antarktika Antlaşması'nın ihlalinden doğan statü uyuşmazlıklarında, bölgenin hassas ekolojik dengesi nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi, ihtilafın taraflarının özel rızası aranmaksızın zorunlu kılınmıştır.
Cevap
1959 Antarktika Antlaşması'nın mevcut iddiaları dondurduğunu, Arktika'nın rejiminin ise Sektör Teorisi ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi çerçevesinde şekillendiğini belirten seçenektir.
Kutup bölgeleri coğrafi olarak farklıdır. Antarktika buzla kaplı bir kara parçasıdır (kıta) ve 1959 Antarktika Antlaşması'nın 4. maddesi gereğince taraf devletlerin mevcut egemenlik iddiaları dondurulmuştur (yeni iddia ileri sürülemez, mevcut olanlar reddedilmez ancak bekletilir). Arktika ise etrafı karalarla çevrili donmuş bir okyanustur; bu nedenle özel bir uluslararası antlaşmadan ziyade genel deniz hukuku kuralları (1982 BMDHS) ve kıyıdaş devletlerin ileri sürdüğü 'Sektör Teorisi' (kıyı şeridinin uç noktalarından Kuzey Kutup noktasına çizilen üçgensel alan üzerinde hak iddiası) ekseninde hukuki bir rejime sahiptir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
1959 Antarktika Antlaşması'nda İddiaların Dondurulması ve Arktika'da Sektör Teorisi
Tahmini Süre:2m 0s