Uluslararası hukukta devletin ülkesi üzerindeki "tam ve münhasır yetkisi", çeşitli hukuki statüler ve antlaşmalarla daraltılabilmektedir. Özellikle "olumsuz (negatif) irtifaklar" ve "ülke kiralama" (territorial lease) gibi müesseseler, bu yetki daralmasının en tipik örneklerini oluşturur.
Buna göre, ülke üzerindeki yetki sınırlamalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Olumsuz (negatif) irtifaklar; yükümlü devletin egemenlik hakkı devam etmekle birlikte, kendi ülkesinin bir kısmında tahkimat yapmama veya askeri birlik bulundurmama gibi bir 'eylemden kaçınma' yükümlülüğünü ifade eder.Cevap
- BÜlke kiralama işlemlerinde, kiralayan devlet bölge üzerindeki mülkiyet hakkını (dominium) tamamen kaybeder ve bu hak kira süresince kiracı devlete hukuken devredilir.
- CUluslararası irtifaklar, devletlerin egemenliği ile doğrudan ilgili 'şahsi' (kişisel) nitelikte haklar olduklarından, ülkenin el değiştirdiği 'devletlerin halefiyeti' durumlarında kendiliğinden sona ererler.
- DOlumlu (pozitif) irtifaklar; bir devletin yabancı bir devlete kendi ülkesinden geçiş hakkı tanımasını değil, yabancı devletin o bölgede hiçbir faaliyette bulunmamasını talep etmesini kapsar.
- EAskeri üs tahsisi gibi işlemler, egemenliğin parçalanmazlığı ilkesi uyarınca uluslararası hukukta bir 'yetki sınırlaması' değil, doğrudan 'ülke kazanma yolu' olarak nitelendirilir.
Cevap
Olumsuz (negatif) irtifakların devletin kendi ülkesinde belirli bir faaliyeti (tahkimat yapmama vb.) yapmama yükümlülüğünü ifade ettiği seçenek doğrudur.
Uluslararası hukukta olumsuz (negatif) irtifaklar, bir devletin kendi egemenlik alanındaki belirli yetkileri kullanmaktan vazgeçmesini ifade eder. Askerlikten arındırılmış bölgeler (demilitarized zones) bunun en belirgin örneğidir; burada devlet o bölgede tahkimat yapmama veya asker bulundurmama yükümlülüğü (non-facere) altına girer.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Uluslararası İrtifaklar ve Egemenlik-Yetki Ayrımı