Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38/1-c maddesinde birincil hukuk kaynağı olarak zikredilen "hukukun genel ilkeleri" ile uluslararası hukuk doktrininde bu kavramdan ayırt edilen "uluslararası hukukun genel ilkeleri" kavramı ve bu kaynağın uygulanma usulü hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- "Hukukun genel ilkeleri" ulusal hukuk sistemlerinde ortak olan ve uluslararası alana aktarılabilir nitelikteki kuralları (res judicata, iyi niyet vb.) kapsarken; "uluslararası hukukun genel ilkeleri" (egemen eşitlik, devletlerin sürekliliği vb.) doğrudan uluslararası hukuk düzeninin kendi yapısından türetilir.Cevap
- BStatü'nün 38/1-c maddesinde düzenlenen ilkeler, normlar hiyerarşisinde her zaman antlaşmaların üzerinde yer alır ve jus cogens (emredici kural) niteliği taşıyarak çatışan antlaşma hükümlerini geçersiz kılar.
- CDivan'ın bir uyuşmazlığı çözüme kavuştururken "hukukun genel ilkeleri"ne başvurabilmesi için, uyuşmazlık taraflarının bu kaynağın uygulanması yönünde önceden verilmiş açık bir rızasının (ex aequo et bono) bulunması şarttır.
- DHukukun genel ilkeleri, Divan Statüsü'nde yardımcı kaynaklar (doktrin ve yargı kararları) arasında sayıldığından, ancak antlaşma ve teamül kurallarının uyuşmazlığı çözmede yetersiz kaldığı durumlarda ikincil olarak uygulanabilir.
- EBu kaynak sadece usul hukukuna (ispat yükü, yargılama usulü vb.) ilişkin boşlukları doldurmak amacıyla kullanılır; mülkiyet hakkı veya sözleşme serbestisi gibi maddi hukuk konularında bu ilkelere başvurulamaz.
Cevap
Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuk sistemlerindeki ortak kuralların uluslararası hukuka aktarılmasıyken; uluslararası hukukun genel ilkeleri doğrudan uluslararası sistemden doğan kurallardır.
Doğru cevap olan seçenek, hukukun genel ilkelerinin temel niteliğini en doğru şekilde tanımlamaktadır. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38/1-c maddesinde geçen ifade, temel olarak ulusal (iç) hukuk sistemlerinde (Roma hukuku kökenli ilkeler dahil) yerleşik olan ve uluslararası toplumun yapısına uygun olduğu ölçüde uluslararası hukuka aktarılan 'ortak hukuk paydalarını' (res judicata, estoppel, iyi niyet vb.) anlatır. Öte yandan, 'uluslararası hukukun genel ilkeleri' tabiri, ulusal hukuktan aktarılmayan, doğrudan devletlerarası ilişkilerin doğasından veya teamüllerden doğan (devletlerin egemen eşitliği, iç işlerine karışmama vb.) ilkeleri ifade eder ve teknik olarak 38/1-c kapsamında değil, teamül (38/1-b) kapsamında değerlendirilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Hukukun Genel İlkelerinin Kaynağı ve Transpozisyonu
İpuçları
1
UAD Statüsü 38. maddeyi hatırlayın; antlaşmalar, teamül ve genel ilkeler aynı grupta (asli kaynaklar) yer alır.
2
Bir kuralın 'ulusal hukuktan aktarılması' (transpozisyon) ile 'uluslararası sistemin kendisinden doğması' arasındaki farkı düşünün.
3
Egemen eşitlik bir ulusal hukuk ilkesi midir yoksa uluslararası sistemin bir gereği midir? Bu ayrım doğru cevaba götürecektir.
Daha Fazla Pratik
Uluslararası hukukun kaynakları arasındaki hiyerarşi ve Jus Cogens kurallarının bu hiyerarşideki yerini inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Eğer seçeneklerde 'birincil/asli' veya 'ikincil/yardımcı' ayrımı varsa, 38. maddedeki sıralamayı (a, b, c bentleri asli; d bendi yardımcı) kontrol ederek yanlışları eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s