Examkin

Soru

Zorluk: ZorUluslararası Teâmül (Yapılageliş) Hukuku

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 1969 tarihli Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı (North Sea Continental Shelf) davalarında, bir antlaşma hükmünün uluslararası teâmül hukuku kuralına dönüşebilmesi veya bir teâmül kuralını yansıtıyor sayılabilmesi için belirli kriterler ortaya koymuştur. Buna göre, bir antlaşma hükmünün teâmül kuralı haline gelmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    İlgili antlaşma hükmünün, içeriği itibarıyla genel bir hukuk kuralı oluşturabilecek nitelikte (fundamentally norm-creating character) olması zorunludur.
  2. B
    Antlaşmanın yürürlüğe girmesinin üzerinden çok kısa bir zaman geçmiş olması, devlet uygulamasının hem yaygın hem de temsil edici olması kaydıyla, yeni bir teâmül kuralının doğmasına tek başına engel teşkil etmez.
  3. C
    Teâmülün oluşum sürecinde, özellikle o kuraldan menfaatleri doğrudan etkilenen devletlerin (specially affected states) uygulamaya katılımı ve rızası kritik bir öneme sahiptir.
  4. D
    Bir antlaşma hükmünün teâmül kuralı sayılabilmesi için hem devlet uygulaması (usus) hem de bu uygulamanın bir hukuki zorunluluk olduğu inancının (opinio juris) kümülatif olarak varlığı aranır.
  5. Bir antlaşma hükmüne çekince (rezervasyon) koyma imkânının tanınmış olması, o hükmün halihazırda bir teâmül kuralı niteliği taşıdığının ve devletler için bağlayıcı hale geldiğinin en güçlü kanıtıdır.Cevap

Cevap

Bir antlaşma hükmüne çekince (rezervasyon) koyma imkânının tanınmış olmasının o hükmün teâmül kuralı niteliği taşıdığının kanıtı olduğu ifadesi yanlıştır.
Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davalarında Uluslararası Adalet Divanı, 1958 Cenevre Kıta Sahanlığı Sözleşmesi'nin 6. maddesine (eşit uzaklık ilkesi) çekince konulabilmesini, bu maddenin teâmül hukuku kuralı niteliği taşımadığının veya o dönemde böyle bir kurala dönüşmediğinin göstergelerinden biri olarak kabul etmiştir. Bir kural eğer teâmül niteliğindeyse, o kuralın 'temel bir norm yaratma karakteri' (fundamentally norm-creating character) olması beklenir; ancak çekince koyma hakkı bu karakterle bağdaşmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası teâmül hukukunun oluşum unsurlarını (maddi ve psikolojik) hatırlayın.
Teâmül için devlet uygulaması (usus) ve hukuki zorunluluk inancı (opinio juris) gerekir.
Teâmülün iki temel kurucu unsuru vardır.
2
Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davalarında UAD'nin antlaşma-teâmül ilişkisine dair kriterlerini analiz edin.
Divan; hükmün norm koyucu niteliği, temsil edici uygulama ve çekince koyma hakkı gibi hususlara değinmiştir.
Bu dava teâmül hukukunun tespiti açısından temel içtihattır.
3
Çekince (rezervasyon) müessesesinin bir kuralın teâmül niteliği üzerindeki etkisini değerlendirin.
Eğer bir kurala çekince konulabiliyorsa, o kuralın tüm devletler için mutlak bağlayıcı bir teâmül normu olmadığı sonucuna varılır.
Çekince, devletlerin o kuraldan kaçınma iradesini gösterir ve bu durum kuralın genel/normatif karakterini zayıflatır.

Anahtar Kavram

Antlaşma Hükümlerinin Teâmülleşme Şartları ve Çekince Etkisi

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı'nın teâmül hukukuna dair diğer önemli kararları olan Nicaragua (1986) ve Nükleer Silahların Yasallığı (1996) görüşlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Uluslararası Teâmül (Yapılageliş) Hukuku