Uluslararası Adalet Divanı (UAD) önünde görülen bir davada taraf olan X Devleti, tezini güçlendirmek amacıyla Divan'ın geçmişte farklı devletler arasında görülen benzer nitelikteki bir uyuşmazlıkta verdiği karara atıf yapmıştır. X Devleti'nin hukuk danışmanları, söz konusu geçmiş kararın doğrudan uyulması zorunlu bir 'asli hukuk kuralı' niteliği taşıdığını ve Divan'ı mevcut davada kesin olarak bağladığını ileri sürmüştür.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü ve uluslararası hukukun kaynakları dikkate alındığında, X Devleti'nin bu iddiasının hukuki geçerliliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- İddia hukuken isabetsizdir; yargı kararları yeni bir kural yaratmayan, kuralın belirlenmesine yarayan yardımcı bir araçtır ve yalnızca ilgili davanın tarafları için bağlayıcıdır.Cevap
- Bİddia hukuken isabetlidir; Divan'ın geçmiş kararları uluslararası antlaşmalarla eşdeğer bir asli hukuk kaynağı olarak kabul edilir.
- Cİddia hukuken isabetlidir; iç hukuktaki emsal kararların mutlak bağlayıcılığı ilkesi (stare decisis), uluslararası yargı organları için de aynen geçerlidir.
- Dİddia kısmen isabetlidir; yargı kararları ancak uluslararası uyuşmazlığın tüm taraflarının önceden rıza göstermesi halinde hukukun genel ilkeleri statüsüne yükselir.
- Eİddia hukuken isabetsizdir; geçmiş kararların asli kaynak sayılabilmesi için bu kararların Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanarak emredici kural (jus cogens) niteliği kazanması gerekir.
Cevap
İddia hukuken isabetsizdir; yargı kararları yeni bir kural yaratmayan, kuralın belirlenmesine yarayan yardımcı bir araçtır ve yalnızca ilgili davanın tarafları için bağlayıcıdır.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38(1)(d) uyarınca yargı kararları (içtihatlar) asli bir hukuk kaynağı değil, uluslararası hukuk kurallarının belirlenmesinde kullanılan ikincil nitelikteki yardımcı araçlardır. Ek olarak, Statü'nün 59. maddesi gereğince Divan'ın verdiği kararlar yeni bir genel hukuk kuralı yaratmaz; yalnızca o davanın taraflarını ve söz konusu özel uyuşmazlığı bağlar. Bu nedenle, uluslararası hukukta bir içtihadın sonraki davalarda mahkemeyi kesin olarak bağlaması (stare decisis) söz konusu değildir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Uluslararası Hukukta Yardımcı Kaynaklar ve Yargı Kararlarının Bağlayıcılığı