Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Nedîm'e ait aşağıdaki beyitler, divan şiirinin yapısal özellikleri (matla, ara beyitler, makta) ve anlam bütünlüğü göz önünde bulundurularak anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde baştan sona doğru nasıl sıralanmalıdır?

  1. 1Bu şehr-i Sıtanbul ki bî-misl ü behâdır
    Bir seng-i yekpâresine yek-dil ü dünyâ fedâdır
  2. 2Altında mı üstünde midir cennet-i âlâ
    El-hak bu ne hâlet bu ne hoş âb u hevâdır
  3. 3İstanbul’un evsâfını mümkün mü beyân hiç
    Maksûd o ki ancak bir iki nükte edâdır
  4. 4Hadd-i gazel-i şûhunu göstermek için halka
    Nazmıyla Nedîmâ ne güzel nakş u sadâdır

Cevap

Doğru sıralama III - I - IV - II şeklinde olmalıdır. Bu sıralamada ilk olarak dizeleri kendi arasında kafiyeli olan matla beyti gelmeli, ardından anlam akışına göre tasvirlerin yer aldığı ara beyitler sıralanmalı ve en son olarak şairin mahlasını içeren makta beyti yer almalıdır.
Kafiye örgüsü 'aa' olan üçüncü beyit matla olduğu için ilk sıradadır. Şairin mahlasını (Nedîmâ) içeren ikinci beyit makta olduğu için son sıradadır. Birinci ve dördüncü beyitler ise anlam akışına göre sıralandığında, önce şehrin havasının ve suyunun güzelliği övülmeli (birinci beyit), ardından bu niteliklerin sözle anlatılamayacak kadar çok olduğu belirtilmelidir (dördüncü beyit). Bu nedenle doğru sıralama III - I - IV - II şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kafiye düzeninin belirlenmesi
III numaralı beytin dizeleri kendi arasında kafiyelidir (behâdır / fedâdır - aa). Diğer beyitlerin ilk dizeleri serbest, ikinci dizeleri ise ana kafiye ile uyumludur (âlâ / hevâdır - ba, halka / sadâdır - ca, hiç / edâdır - da).
Divan şiirinde gazel ve kasidelerin ilk beyti (matla) kendi arasında kafiyeli (aa) olur. Bu nedenle ilk beyit III numaralı beyit olmalıdır.
2
Mahlas beytinin tespit edilmesi
II numaralı beyitte şairin mahlası (Nedîmâ) geçmektedir.
Şairin mahlasının geçtiği beyit makta (son) beytidir. Bu nedenle II numaralı beyit en sonda yer almalıdır.
3
Ara beyitlerin anlam akışına göre sıralanması
I numaralı beyit İstanbul'un güzelliklerini överken, IV numaralı beyit bu güzelliklerin anlatılmakla bitmeyeceğini belirtmektedir.
III numaralı beyitte yapılan genel İstanbul girişinden sonra I numaralı beyitte tasvire devam edilir. IV numaralı beyitte ise bu niteliklerin tamamının anlatılamayacağı belirtilerek sonuca bağlanır ve makta beytine geçiş yapılır. Dolayısıyla sıralama I - IV şeklinde olmalıdır.

Anahtar Kavram

Gazel ve Kasidelerde Beyit Sıralaması, Matla ve Makta Beyitlerinin Tespiti
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla