Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Edebiyat tarihi araştırmacısı, üzerinde çalıştığı bir yazma eserde şu beyti tespit etmiştir:

*Ezelden şâh-ı aşkın bende-i fermânıyız cânâ*
*Muhabbet mülkünün sultân-ı âlî-şânıyız cânâ*

Araştırmacının bu beytin kafiye örgüsü ve biçimsel özelliklerini inceleyerek ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

  1. A
    Beyit, kendi arasında kafiyeli (aa) bir yapıya sahip olduğundan bir gazel veya kasidenin matla (giriş) beyti olabilir.
  2. B
    Dize sonlar��nda yer alan '-ıyız cânâ' ses grupları görevce özdeş olduğu için redif, 'fermân' ve 'şân' sözcüklerindeki '-ân' sesleri ise zengin kafiyedir.
  3. C
    Kafiye örgüsü 'aa' şeklinde olduğundan, bu dize grubu klasik bir kıta nazım şeklinin ilk beyti olarak kabul edilemez.
  4. D
    Beyitte herhangi bir şair mahlası bulunmadığından, bu dizeler bir mesnevinin herhangi bir yerindeki bir beyte ait olabilir.
  5. Şairin mahlasına yer verilmediği için bu beytin bir gazel veya kasidenin matla (giriş) beyti olma ihtimali yoktur.Cevap

Cevap

Şairin mahlasına yer verilmediği için bu beytin bir gazel veya kasidenin matla (giriş) beyti olma ihtimali yoktur.
Şairin mahlasına yer verilmediği için bu beytin bir gazel veya kasidenin matla beyti olma ihtimali olmadığını iddia eden seçenek yanlıştır. Divan edebiyatında gazel ve kasidelerin ilk beytine matla denir ve matla beyitlerinde mahlas kullanılmaz. Mahlas, şiirin son beyti olan maktada (veya taç beyitte) yer alır. Dolayısıyla bu beytin mahlassız olması, onun matla beyti olmasına engel teşkil etmez.

Adım Adım Çözüm

1
Beytin kafiye örgüsünü ve ses benzerliklerini analiz etme
fermân-ı-yız cânâ / şân-ı-yız cânâ: '-ıyız cânâ' kısımları görevdeş ek ve sözcüklerden oluştuğu için redif, '-ân' sesleri ise zengin kafiyedir. Uyak şeması 'aa' (kendi arasında kafiyeli) şeklindedir.
Beytin biçimsel yapısını belirlemek için öncelikle kafiye ve redif özellikleri tespit edilmelidir.
2
Kafiye şemasına göre uygun nazım şekillerini değerlendirme
'aa' kafiye şeması; gazel ve kasidenin matla (ilk) beytine, ayrıca mesnevinin herhangi bir beytine (her beytin kendi arasında kafiyeli olmasından dolayı) uygundur. Ancak ilk beyti 'ab' veya 'xa' şeklinde kafiyelenen kıta nazım şekline uygun değildir.
Beytin kafiye örgüsü, Divan edebiyatındaki beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal özellikleriyle karşılaştırılmalıdır.
3
Mahlas kullanım kurallarını inceleme ve yanlış yargıyı belirleme
Şairler mahlaslarını şiirin son beytinde (makta veya taç beyit) kullanırlar, ilk beyitte (matla) mahlas yer almaz. Dolayısıyla mahlas bulunmaması beytin matla olmasına engel değildir, tam aksine beklenen bir durumdur. Bu yüzden mahlas olmadığı için matla olamaz ifadesi yanlıştır.
Seçeneklerde sunulan iddiaların doğruluk değerini saptayarak yanlış olan yargıyı teşhis etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, kıta) kafiye örgüsü ve mahlas konumlandırılması gibi yapısal özellikleri.
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru