Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatı nazım şekilleri ve özellikleri üzerine çalışan bir öğrenci, aşağıdaki iki beyti yapısal ve içeriksel yönlerden incelemektedir:

I. Beyit:
Süzme çeşmün gelmesün müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-ı sîmeme peykân peykân üstüne

II. Beyit:
Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tabîb
Kılma dermân kim helâkim zehri dermânındadır

Buna göre, bu beyitlerle ilgili olarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Her iki beyit de dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa) ait oldukları şiirlerin ilk beyitleridir (matla).
  2. B
    I. beyit, şairin mahlasını barındırdığı için bir gazelin son beyti (makta); II. beyit ise bir mesnevinin giriş bölümünden alınmış bir beyittir.
  3. I. beyit, dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa) bir gazel veya kasidenin 'matla' beyti; II. beyit ise dizeleri kendi arasında kafiyeli olmadığından (xa) bir gazelin veya kasidenin ara beyitlerinden biri olabilir.Cevap
  4. D
    II. beyit kendi arasında kafiyeli olmadığından yalnızca bir 'kıta'nın son beyti olabilir; I. beyit ise bir kasidenin şairin övüldüğü 'taç' beytidir.
  5. E
    I. beyit bir mesnevinin herhangi bir yerinden alınmış olabilir ancak II. beyit kafiye şeması gereği sadece bir kasidenin 'nesib' bölümünde yer alabilir.

Cevap

Birinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa) gazel veya kasidenin ilk beyti (matla); ikinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli olmadığından (xa) gazel veya kasidenin ara beyitlerinden biri olabileceğini belirten yargı doğrudur.
Dizeleri kendi arasında kafiyeli olan beyitler (aa) matla özelliği gösterirken, dizeleri kendi arasında kafiyeli olmayan beyitler (xa) gazel ve kaside gibi nazım şekillerinin iç/ara beyitleri olabilir. Birinci beytin dize sonları kendi arasında kafiyeli iken ikinci beytinki değildir. Bu nedenle birinci beytin matla, ikinci beytin ise ara beyit olabileceğini belirten değerlendirme doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
I. beytin dize sonlarındaki kafiye düzenini tespit etmek
I. beyitteki 'müjgân üstüne' ve 'peykân üstüne' kelimeleri incelendiğinde 'üstüne' sözcüklerinin redif, 'müjgân' ve 'peykân' kelimelerindeki '-ân' seslerinin zengin kafiye olduğu ve beytin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu görülür.
Kafiye düzeni, beytin nazım şekli içindeki konumunu (matla, makta veya ara beyit) belirlemek için temel veridir.
2
II. beytin dize sonlarındaki kafiye düzenini tespit etmek
II. beyitteki 'tabîb' ve 'dermânındadır' sözcükleri arasında herhangi bir ses benzerliği (kafiye/redif) bulunmadığı için beytin dizelerinin kendi arasında kafiyeli olmadığı (xa veya ba düzeninde olduğu) anlaşılır.
Dize sonlarındaki ses benzerliklerinin olmaması, beytin matla beyti veya mesnevi beyti olma ihtimalini ortadan kaldırır.
3
Elde edilen kafiye şemalarını beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal kurallarıyla eşleştirmek
I. beyit (aa) bir gazel veya kasidenin matla beyti; II. beyit ise (xa) bu nazım şekillerinin ara beyitlerinden biri olabilir. Bu durum bizi doğru seçeneğe götürür.
Gazel ve kaside aa-ba-ca... şeklinde kafiyelenirken mesnevi aa-bb-cc... şeklinde kafiyelenir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekillerinde Kafiye Örgüsü ve Beyit Konumları
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru