Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatı nazım şekilleri ve özellikleri üzerine araştırma yapan bir öğrenci, üç farklı şiirden alınan aşağıdaki beyitleri incelemiştir:

I.
*Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd eder ihsân*
*Niçün kılmaz bana dermân beni bîmâr sanmaz mı*

II.
*Miyân-ı gûft u gûda minnet-i feryâdı neylersin*
*Ecel cellâdına şemşîr-i bî-imdâdı neylersin*

III.
*Tâhir Efendi bana kelb demiş*
*İltifâtı bu sözde zâhirdir*

Bu beyitlerin kafiye örgüleri, yapısal özellikleri ve ait oldukları nazım şekilleri dikkate alındığında, yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    I. beyit, dizelerinin kendi arasında kafiyeli olması sebebiyle bir kasidenin ilk beyiti (matla) iken; III. beyit kafiye şeması bakımından bir kıtanın son beyiti (makta) olmak zorundadır.
  2. B
    II. beyitteki kafiye düzeni göz önüne alındığında, 'neylersin' kelimeleri zengin kafiye oluştururken 'feryâd' ve 'imdâd' sözcüklerindeki ses benzerlikleri redif görevindedir.
  3. C
    III. beyit, 'ab' şeklinde kafiyelendiği için kesinlikle bir mesnevinin ilk beyitidir ve didaktik bir şiir türünden alınmıştır.
  4. II. beyit kendi arasında kafiyeli (musarra) olduğu için bir mesnevinin herhangi bir beyiti veya bir gazelin matla beyiti olabilirken; I. beyit musarra olmadığı için bir gazelin matla beyiti olamaz.Cevap
  5. E
    I. beyit, rindane gazelleriyle tanınan Bâkî'ye; II. beyit ise 18. yüzyılın ünlü şairi Nedim'e aittir ve her iki beyit de şairlerinin mahlasını içerdiği için ait oldukları şiirlerin makta beyitleridir.

Cevap

II. beyitin kendi arasında kafiyeli (musarra) olması nedeniyle mesnevi beyiti ya da gazel/kaside matla beyiti olabileceğini, I. beyitin ise musarra olmaması sebebiyle gazel/kaside matla beyiti olamayacağını belirten seçenek doğrudur.
Doğru olan değerlendirme, kendi arasında kafiyeli olan (musarra) beyitlerin hem mesnevi beyiti hem de gazel/kaside matla beyiti olabileceğini, kendi arasında kafiyeli olmayan beyitlerin ise gazel/kaside matla beyiti olamayacağını belirten ifadedir. II. beyit 'feryâdı neylersin / imdâdı neylersin' sözleriyle kendi arasında kafiyelidir (aa) ve bu yapısal durum onu bir mesnevi beyiti veya gazel matla beyiti yapabilir. I. beyit ise 'ihsân / sanmaz mı' sözleriyle kendi arasında kafiyeli değildir (musarra değildir) ve bu yüzden gazelin/kasidenin ilk beyiti (matla) olamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin sonundaki ses benzerliklerini inceleyerek kafiye şemalarını belirlemek.
I. beyitte 'ihsân' ve 'sanmaz mı' kafiyeli değildir (ab). II. beyitte 'feryâdı neylersin' ve 'imdâdı neylersin' kendi arasında kafiyelidir (aa). III. beyitte 'demiş' ve 'zâhirdir' kafiyeli değildir (ab).
Beyitlerin yapısal özelliklerini ve şiir içindeki konumlarını bulmak için öncelikle kafiye örgülerini (musarra olup olmadıklarını) tespit etmek gerekir.
2
Divan edebiyatı nazım şekillerinin beyit düzeni kurallarını uygulamak.
Gazel ve kasidelerin ilk beyiti (matla) kendi arasında kafiyeli (aa) olmak zorundadır. Mesnevilerin ise bütün beyitleri kendi arasında kafiyelidir (aa, bb, cc...).
Kafiye örgüsü ile nazım şekillerinin yapısal kuralları arasındaki doğrudan ilişkiyi kurarak olasılıkları değerlendirmek gerekir.
3
Belirlenen şemaları kurallarla eşleştirerek kesin yargıya ulaşmak.
II. beyit kendi arasında kafiyeli (aa) olduğundan gazel/kaside matlası veya mesnevi beyiti olabilir. I. beyit kendi arasında kafiyeli olmadığından (ab) gazel/kaside matla beyiti veya mesnevi beyiti olamaz.
Kafiye yapısı 'aa' olan musarra beyitlerin ve 'ab' olan gayr-ı musarra beyitlerin taşıyabileceği yapısal rolleri doğru şekilde sınıflandırmak gerekir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı beyit birimli nazım şekillerinde (gazel, kaside, mesnevi, kıta) kafiye örgüsünün yapısal işlevleri ve beyit konumlarının tespiti.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru