Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan bazı nazım şekilleri, sağ sütunda ise bu nazım şekillerinin ayırt edici yapısal veya içeriksel özellikleri karışık olarak verilmiştir. Bu nazım şekillerini ilgili özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

  • RubaîGenellikle felsefi, tasavvufi ve rindane konuların işlendiği, kendine has 24 özel aruz kalıbıyla yazılan ve İran edebiyatından Türk edebiyatına geçmiş olan tek dörtlükten oluşan nazım şeklidir.
  • TuyuğAruzun sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılan, halk edebiyatındaki maninin divan şiirindeki karşılığı olarak kabul edilen ve Türk şairlerce edebiyata kazandırılan tek dörtlükten oluşan nazım şeklidir.
  • ŞarkıLirik temaların bestelenmek amacıyla işlendiği, dörder dizelik bentlerden oluşan, her bendin üçüncü dizesinin 'miyan', tekrarlanan son dizesinin ise 'nakarat' olarak adlandırıldığı Türk menşeli nazım şeklidir.
  • TardiyeMuhammesin özel bir biçimi olup aruzun 'mef'ûlü mefâîlün feûlün' kalıbıyla yazılan, bentlerinin ilk dört dizesi kendi arasında, beşinci dizesi ise diğer bentlerin son dizeleriyle kafiyeli olan nazım şeklidir.
  • Terci-i BentFelsefi ve metafizik temaların işlendiği, 'hane' adı verilen bentlerden oluşan ve bentler arasındaki geçişi sağlayan 'vasıta beytinin' her bendin sonunda hiç değişmeden aynen tekrarlandığı nazım şeklidir.

Cevap

Sol sütundaki Rubaî üçüncü açıklamayla, Tuyuğ birinci açıklamayla, Şarkı dördüncü açıklamayla, Tardiye beşinci açıklamayla ve Terci-i Bent ikinci açıklamayla eşleşmelidir.
Nazım şekilleri ile özellikleri doğru şekilde eşleştirildiğinde, Rubaî'nin aruzun 24 kalıbıyla yazılması ve İran menşeli olması özelliğiyle üçüncü açıklamayla; Tuyuğ'un sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılması ve Türk menşeli olması özelliğiyle birinci açıklamayla; Şarkı'nın miyan ve nakarat barındırmasıyla dördüncü açıklamayla; Tardiye'nin aruzun özel bir kalıbıyla yazılan beşli bent yapısıyla ve kafiyelenişiyle beşimi açıklamayla; Terci-i Bent'in ise değişmeyen vasıta beytiyle ikinci açıklamayla eşleşmesi gerekmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Tek dörtlükten oluşan nazım şekillerinin ayırt edici özelliklerini incelemek.
Rubaî ve Tuyuğ tek dörtlükten oluşur. Rubaî, İran menşeli olup aruzun 24 farklı kalıbıyla yazılır; Tuyuğ ise Türk menşeli olup sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılır ve halk edebiyatındaki maninin karşılığıdır. Bu bilgiler doğrultusunda Rubaî üçüncü açıklamayla, Tuyuğ ise birinci açıklamayla eşleşir.
Rubaî ile Tuyuğ arasındaki aruz kalıbı ve köken farkını tespit etmek doğru eşleştirmeyi sağlar.
2
Dörtlüklerle kurulan ve bestelenen şarkı formunun ayırt edici yapısal unsurlarını analiz etmek.
Şarkı, bestelenmek için yazılır, bentlerinin üçüncü dizesine 'miyan', her bendin sonunda tekrarlanan dizesine ise 'nakarat' denir. Türk edebiyatına özgü bu yapısal özellikler dördüncü açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Şarkı dördüncü açıklamayla eşleşir.
Şarkı nazım şeklinin miyan ve nakarat gibi kendine has teknik terimlerini tanımlamak eşleştirmeyi doğrular.
3
Beşer dizelik bentlerle kurulan musammat türlerini ve bunlara ait istisnaları değerlendirmek.
Beşer dizelik bentlerle kurulan nazım şekli muhammestir. Ancak aruzun 'mef'ûlü mefâîlün feûlün' kalıbıyla yazılan ve kafiyelenişi 'aaaab ccccb...' şeklinde olan özel muhammes çeşidi tardiyedir. Bu özellikler beşinci açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Tardiye beşinci açıklamayla eşleşir.
Tardiye ile klasik muhammes arasındaki aruz kalıbı ve kafiye düzeni farkını ortaya koymak gerekir.
4
Uzun bentlerle kurulan ve musammatlardan ayrılan büyük nazım şekillerini incelemek.
Terkib-i bent ve terci-i bent uzun bentlerden oluşur. Terci-i bentte bentler arasındaki geçişi sağlayan vasıta beyti her bendin sonunda hiç değişmeden aynen tekrarlanır. Bu bilgi ikinci açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Terci-i Bent ikinci açıklamayla eşleşir.
Terci-i bent ve terkib-i bent arasındaki temel ayrım noktası olan vasıta beytinin durumunu kontrol etmek doğru sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Dörtlük ve Bentlerle Kurulan Nazım Şekillerinin Yapısal ve İçeriksel Özellikleri
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru