Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorMilli Edebiyat'ın Oluşumu ve Yeni Lisan Hareketi

Aşağıda Yeni Lisan Hareketi'nin kuramsal ilkelerine dair pratik uygulamalar ve bu uygulamaların temelini oluşturan ilkeler karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki örnekleri sağ sütundaki ilgili Yeni Lisan ilkesiyle eşleştiriniz.

  • "Terkib-i bend", "sefine-i hayal" gibi yapılar yerine "hayal gemisi" ifadesinin veya yalın kelimelerin tercih edilmesi.Arapça ve Farsça dil bilgisi kurallarının ve bu kurallara göre yapılan tamlamaların tamamen kaldırılması.
  • "Ulema", "fukara", "kütüb" gibi sözcüklerin yerine "alimler", "fakirler", "kitaplar" kelimelerinin kullanılmasının savunulması.Arapça ve Farsça kelimelerin ��oğullarının Türkçede kullanılmayıp bu kelimelerin Türkçe çoğul ekiyle çekimlenmesi.
  • Halkın diline yerleşmiş olan "salı", "duvar", "pencere" gibi yabancı kökenli kelimelerin dilden atılmasına karşı çıkılması.Konuşma diline girmiş ve Türkçeleşmiş yabancı kökenli kelimelerin Türkçe kabul edilerek dilde korunması.
  • Dildeki sadeleşmenin sınırını çizmek amacıyla Orta Asya Türk dünyasında kullanılan "yahşi", "tüzük" gibi sözcüklerin yazı diline doğrudan aktarılmasının reddedilmesi.Türk yazı dilinin kendi gelişim seyri içinde kalması amacıyla diğer Türk lehçelerinden kelime alınmaması.

Cevap

Sol sütundaki dilsel örneklerin Yeni Lisan ilkeleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: 1 numaralı örnek (tamlamaların reddi) üçüncü ilkeyle (tamlamaların kaldırılması); 2 numaralı örnek (çoğul yapılar) dördüncü ilkeyle (Türkçe çoğul eki kullanımı); 3 numaralı örnek (Türkçeleşmiş kelimeler) birinci ilkeyle (Türkçeleşmiş kelimelerin korunması); 4 numaralı örnek (lehçe kelimeleri) ise ikinci ilkeyle (diğer Türk lehçelerinden kelime alınmaması) eşleşir.
Verilen eşleşmelerde; dil bilgisi kurallarının kaldırılması tamlamaların reddiyle; çoğul çekimleri Türkçe eklerin kullanımıyla; Türkçeleşmiş kelimelerin korunması dildeki yerleşik yabancı sözcüklerin muhafazasıyla; diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralı ise Orta Asya lehçelerine ait sözcüklerin elenmesiyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki her bir örneğin hangi dil bilgisi veya sözcük bilimi olgusuna odaklandığını inceleyin.
İlk örnek Arapça/Farsça tamlama kuralları, ikinci örnek Arapça çoğul çekimleri, üçüncü örnek Türkçe fonetiğe uyum sağlamış yabancı sözcükler, dördüncü örnek ise diğer Türk lehçelerinden kelime aktarımı ile ilgilidir.
Örneklerin dilsel katmanını ve Yeni Lisan'ın hangi alanına müdahale ettiğini netleştirmek için bu adım gereklidir.
2
Sağ sütundaki Yeni Lisan ilkelerini analiz ederek kuramsal karşılıklarını belirleyin.
İlkelerin dildeki yabancı kuralların tasfiyesine, çoğul kurallarına, yerleşmiş yabancı kelimelerin muhafazasına ve lehçeler arası kelime geçişinin sınırlandırılmasına yönelik kuralları içerdiği görülür.
İlkelerin kapsamını belirlemek, sol sütundaki pratik örneklerle aralarında doğru mantıksal bağlar kurmayı sağlar.
3
Pratik örnekler ile teorik ilkeleri eşleştirerek doğrulamasını yapın.
Arapça/Farsça tamlamaların reddi dil bilgisi kurallarının kaldırılmasıyla; Arapça çoğul yerine Türkçe çoğul eki kullanımı morfolojik kuralıyla; halka mal olmuş kelimelerin korunması Türkçe kabul edilmesi kuralıyla; 'yahşi' gibi sözcüklerin reddi ise diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralıyla tam olarak örtüşür.
Eşleştirmenin tutarlılığını test etmek ve her bir çiftin doğruluğundan emin olmak için bu adım gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Yeni Lisan Hareketi'nin dil bilgisel kuralları ve sadeleşme ilkeleri
Bu soruyu puanla

Konular

Milli Edebiyat'ın Oluşumu ve Yeni Lisan Hareketi

Bu konudan daha fazla soru