Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bir şairin divanından alınan aşağıdaki beyitlerden hangisi, hem biçim (kafiye düzeni) hem de içerik özellikleri dikkate alındığında bir gazelin matla (ilk) beyti olmaya uygundur?

  1. Cihân-ârâ cihân içindedir arayı bilmezler / O mâhîler ki deryâ içindedir deryâyı bilmezlerCevap
  2. B
    Bir eşek var idi zaîf ü nizâr / Yük elinden anın katı zâr
  3. C
    Fuzûlî rind-i şeydâdır hemîşe halka rüsvâdır / Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı
  4. D
    Ezelden şâh-ı aşkım savlet-i Yağmâ-yı hüsnünle / Dil-i vîrânımı bir mülk-i ma'mûr eylemek ister
  5. E
    Nef'î’ye yâr olmaga gayret iden yârân-ı safâ / Düşmesin kahr-ı rakîb ü sitem-i a’dâya

Cevap

Cihân-ârâ cihân içindedir arayı bilmezler / O mâhîler ki deryâ içindedir deryâyı bilmezler beyiti, hem aa kafiye şemasına sahip olması hem de lirik-tasavvufi içeriğiyle gazelin matla beyti olmaya uygundur.
Cihân-ârâ ifadesiyle başlayan beyit, hem kendi arasında kafiyeli (aa) kafiye düzenine sahiptir hem de balık ve deniz istiaresi üzerinden lirik-tasavvufi bir konuyu işler. Bu iki özellik, beytin bir gazelin matla (ilk) beyti olduğunu kesinleştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye şemalarını incelemek
Cihân-ârâ ve Harname beyitlerinin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu, diğer beyitlerin ise farklı kafiyelendiği (ab/xa) görülür.
Gazelin ilk beyti (matla) her zaman kendi arasında kafiyeli (aa) olmak zorundadır. Bu kural elenerek aday beyit sayısı ikiye indirilir.
2
Kendi arasında kafiyeli olan beyitlerin içerik özelliklerini değerlendirmek
Harname'den alınan beytin bir hayvanı anlatan didaktik/mizahi bir olay metni (mesnevi), derya ve balık temsilini kullanan beytin ise tasavvufi/lirik bir tema taşıdığı belirlenir.
Gazeller lirik ve felsefi/tasavvufi konuları işlerken, olay anlatımı ve didaktik ögeler mesneviye özgüdür.
3
Doğru beyti seçmek ve mahlas kontrolü yapmak
Şair mahlası barındırmayan ve lirik/tasavvufi konulu, kendi arasında kafiyeli olan beytin matla beyti olduğu kesinleşir.
Matla beytinde genellikle mahlas bulunmaz ve biçim ile içerik olarak gazel türünün tüm özelliklerini yansıtır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Gazel, Mesnevi ve Kıta Ayırıcı Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru