Examkin

Soru

Zorluk: ZorSözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı sözlü dönemine ait bir şiirden alınan aşağıdaki dörtlük inceleniyor:

*Tümen çeçek tizildi*
*Bükünden yıp yazıldı*
*Ökünç yara süzildi*
*Yaz��n kınlar yıparur*

Bu dörtlük ve ait olduğu nazım şekliyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Dönemin dil özelliklerini ve tabiat tasvirlerini barındıran bu parça, doğa ve mevsim değişimi konulu bir koşuk örneğidir.
  2. B
    Hece ölçüsünün 77'li (4+34+3 duraklı) kalıbıyla söylenmiş olup kafiye şeması 'aaab' (düz kafiye) şeklindedir.
  3. C
    Dize sonlarında yer alan ve aynı işlevdeki eklerden oluşan '-ildi / -ıldı' kısımları redif, köklerdeki 'z' sesi ise yarım kafiyedir.
  4. Bu nazım şeklinin İslamiyet sonrası Türk edebiyatındaki tematik karşılıkları Halk edebiyatında 'koşma', Divan edebiyatında ise 'mersiye'dir.Cevap
  5. E
    Dörtlükte geçen 'tümen çeçek' (binlerce çiçek) ifadesi ve genel içerik, şiirin lirik ve pastoral bir nitelik taşıdığını göstermektedir.

Cevap

Bu nazım şeklinin İslamiyet sonrası Türk edebiyatındaki tematik karşılıkları Halk edebiyatında 'koşma', Divan edebiyatında ise 'mersiye'dir.
Koşuk nazım şeklinin Divan edebiyatındaki tematik karşılığının mersiye olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır. Koşuk; aşk, tabiat, yiğitlik gibi konuları işleyen bir sözlü dönem ürünüdür. Bu ürünün Halk edebiyatındaki karşılığı koşma iken Divan edebiyatındaki karşılığı gazeldir. Mersiye ise ölüm temalı saguların Divan edebiyatındaki karşılığı olup bu eşleştirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün tema, dil özellikleri ve biçimsel yapısını inceleyerek ait olduğu nazım şeklini belirlemek.
Şiirin do��a temasını işlemesi, hece ölçüsüyle söylenmesi ve düz kafiye şemasına sahip olması, bu şiirin sözlü dönem ürünü olan bir 'koşuk' olduğunu göstermektedir.
Nazım şeklinin doğru tespiti, sonraki dönemlerdeki edebi karşılıklarının belirlenmesi için gereklidir.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz ederek kafiye ve redif yapısını doğrulamak.
'tiz-il-di', 'yaz-ıl-dı', 'süz-il-di' diziliminde edilgenlik eki ile geçmiş zaman ekleri görevdaş olduğu için '-ildi / -ıldı' kısımları redif; köklerdeki ortak 'z' sesi ise tek ses benzerliğine dayandığı için yarım kafiyedir.
Şiirin biçimsel özelliklerinin doğru analiz edilip edilmediğini kontrol etmek.
3
Koşuk nazım şeklinin İslamiyet sonrası Türk edebiyatındaki karşılıklarını değerlendirmek.
Koşuk nazım şeklinin Halk edebiyatındaki karşılığı koşma, Divan edebiyatındaki karşılığı ise gazeldir. Mersiye ise ölüm konusunu işleyen sagunun Divan edebiyatındaki karşılığıdır.
Yanlış olan seçeneği tespit etmek ve dönemler arası ürün karşılıklarını doğru analiz etmek.

Anahtar Kavram

Koşuk nazım şekli, biçimsel özellikleri ve sonraki dönemlerdeki (Halk ve Divan edebiyatı) karşılıkları
Bu soruyu puanla

Konular

Sözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

Bu konudan daha fazla soru