Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorSözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait şu dörtlük, yuğ adı verilen cenaze törenlerinde okunmuştur:

*Ulışıp eren börileyü*
*Yırtıp yaka urılayu*
*Sıkrıp ünü yırlayu*
*Közler yaşı savrulur*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

  1. A
    Dize sonlarındaki '-layu / -leyü' zarf-fiil ekleri kelime köklerine eşit işlevde eklendiği için 'redif' olarak değerlendirilirken, bu eklerden önce gelen 'böri', 'urı' ve 'yır' sözcüklerindeki 'r' sesleri 'yarım kafiye' oluşturmaktadır.
  2. B
    Ölen bir ki��inin ardından duyulan acıyı ve cenaze törenindeki ritüelleri konu edinen bu şiirin ait olduğu nazım türünün İslamiyet sonrasındaki tematik ardılları, Klasik Türk edebiyatında 'mersiye', Halk edebiyatında ise 'ağıt'tır.
  3. Doğa olaylarının insan ruhu üzerindeki etkilerini lirik bir dille ele alan bu dörtlük, nazım türü bakımından bir 'koşuk' olup Divan şiirindeki biçimsel ve işlevsel karşılığı doğrudan 'gazel' veya 'müstezat' olarak kabul edilmektedir.Cevap
  4. D
    Dörtlükte geçen 'börileyü' (kurt gibi) benzetmesi ve erenlerin yaka yırtarak feryat etmesi, Şamanist-totemist inanç dairesindeki ölüm ritüellerinin ve Türk mitolojisinin izlerini yansıtmaktadır.
  5. E
    Sözlü dönemin doğaçlama ve ezgisel doğasına bağlı olarak dörtlükte tam bir hece simetrisinin bulunmaması, şiirin kopuz eşliğinde icra edilirken ezgiyle dengelenen ritmik bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Cevap

Doğa olaylarının insan ruhu üzerindeki etkilerini lirik bir dille ele alan ve koşuk olduğunu iddia eden yargı yanlıştır.
Şiirde geçen 'börileyü' (kurt gibi uluyarak), 'yaka yırtmak' ve 'gözyaşı savrulması' gibi ifadeler bir ölüm törenini (yuğ) tasvir etmektedir. Dolayısıyla bu şiir doğa olaylarını işleyen bir koşuk değil, ölüm acısını anlatan bir sagudur. Sagunun Divan edebiyatındaki karşılığı da gazel veya müstezat değil, mersiyedir. Bu sebeple doğa olaylarının lirik etkilerini ele alan bir koşuk olduğunu iddia eden yargı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlükte geçen eski Türkçe kelimelerin anlamlarını ve tasvir edilen durumu çözümlemek.
'Börileyü ulışmak' (kurt gibi ulumak), 'yırtıp yaka' (yaka yırtmak) ve 'közler yaşı savrulur' (gözyaşlarının akması) ifadelerinin bir ölüm ve yas törenini (yuğ) betimlediği belirlenir.
Şiirin konusunu ve hangi nazım türüne ait olduğunu doğru tespit etmek için metin analizi gereklidir.
2
Şiirin biçimsel özelliklerini (kafiye, redif ve ölçü) incelemek.
Dizelerin sonundaki '-layu / -leyü' eklerinin redif, önceki 'r' seslerinin yarım kafiye olduğu; hece sayılarının ise (8, 8, 7, 7) tam simetrik olmadığı görülür.
Biçimsel analiz seçeneklerindeki kafiye, redif ve ölçü iddialarını doğrulamak için gereklidir.
3
Nazım türlerinin tarihi ve edebi dönemlerdeki karşılıklarını kontrol etmek.
Ölüm konusunu işleyen bu türün sagu olduğu, bunun Halk edebiyatındaki karşılığının ağıt, Divan edebiyatındaki karşılığının ise mersiye olduğu teyit edilir.
Türler arası karşılaştırma ve dönem eşleştirmelerinin doğruluğunu sınamak için gereklidir.
4
Seçenekleri analiz ederek yanlış olan yargıyı belirlemek.
Metnin doğa tasviri yapan bir koşuk olduğunu ve Divan şiirindeki karşılığının gazel/müstezat olduğunu iddia eden ifadenin yanlış olduğu saptanır.
Soruda söylenemeyecek olan yargı arandığı için yanlış bilginin elenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Sözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)
Bu soruyu puanla

Konular

Sözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

Bu konudan daha fazla soru