Examkin

Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıdaki beyitlerden birincisi Şeyhî’nin *Harnâme* adlı mesnevisinden, ikincisi ise Fuzûlî’nin bir gazelinden alınmıştır:

I. Beyit:
*Bir eşek var idi za'îf ü nizâr*
*Yük elinden katı şikeste vü zâr*

II. Beyit:
*Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd eder ihsân*
*Niçün kılmaz bana dermân beni bîmâr sanmaz mı*

Bu beyitlerden hareketle yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    I. beyit, kendi arasında kafiyeli (aa) olma özelliği taşıdığı için ait olduğu nazım şeklinin yapısal özelliği gereği eserin giriş kısmında veya diğer bölümlerinde bulunabilir.
  2. B
    II. beytin ilk dizesi serbest, ikinci dizesi ise gazelin ilk beytiyle kafiyeli (ba) olduğundan bu beyit, gazelin matla (giriş) beyti olamaz.
  3. C
    I. beyit, sembolik bir anlatımla toplumsal veya bireysel bir aksaklığı ele alan hiciv türünde bir eserden; II. beyit ise aşk ac��sını konu edinen lirik bir şiirden alınmıştır.
  4. II. beyit, gazelin en güzel beyti kabul edilen beytü'l-gazel (şah beyit) olup şairin mahlasına yer verildiği için aynı zamanda makta beytidir.Cevap
  5. E
    Her iki beyit de aruz ölçüsüyle kaleme alınmış olup dize sonlarında ahengi sağlamak amacıyla kafiyeden (ses benzerliğinden) yararlanılmı��tır.

Cevap

İkinci beytin beytü'l-gazel ve makta beyti olduğunu savunan yargı yanlıştır. Bu beyitte mahlas yer almamaktadır ve beytü'l-gazel ifadesi ile makta beyti kavramları karıştırılmıştır.
İkinci beyitte şairin mahlası (Fuzûlî) geçmemektedir. Divan edebiyatında şairin mahlasının bulunduğu beyte 'makta' adı verilir. Dolayısıyla bu beyit makta beyti olamaz. Ayrıca gazelin en güzel beytine 'beytü'l-gazel' veya 'şah beyit' denir ve bu beytin makta beyti olma zorunluluğu yoktur. Bu iki kavramın bir arada doğru kabul edilmesi akademik olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beytin kafiye yapısı ve nazım şekli yönünden incelenmesi
Birinci beyit 'nizâr' ve 'zâr' sözcükleriyle kendi arasında kafiyelenmiştir (aa). Bu kafiye örgüsü mesnevi nazım şekline aittir. Mesnevilerde her beyit kendi arasında kafiyeli olduğu için bu beyit eserin herhangi bir yerinde bulunabilir.
Mesnevinin yapısal özelliklerini belirlemek ve eserdeki konumunu saptamak için.
2
İkinci beytin kafiye yapısı ve nazım şekli yönünden incelenmesi
İkinci beytin dizeleri 'ihsân' ve 'sanmaz mı' şeklindedir ve birbiriyle kafiyeli değildir (ba). Bu durum, beytin bir gazelin ilk beyti (matla) olamayacağını gösterir; çünkü matla beyitleri 'aa' şeklinde kafiyelenmelidir.
Gazelin kafiye düzenini ve matla beytinin özelliklerini analiz etmek için.
3
Beyitlerin içerik ve tür yönünden değerlendirilmesi
Birinci beyit Şeyhî'nin Harnâme adlı hiciv/didaktik mesnevisinden alınmıştır. İkinci beyit ise Fuzûlî'nin lirik bir gazelinden alınmıştır. Her iki beyitte de aruz ölçüsü ve kafiye (ses benzerliği) ahenk unsuru olarak kullanılmıştır.
Şiirlerin tematik ve ahenk özelliklerinin doğruluğunu kontrol etmek için.
4
Hatalı olan yargının tespit edilmesi
İkinci beyit incelendiğinde 'Fuzûlî' mahlasının geçmediği görülür. Mahlasın yer almadığı bir beyit 'makta' (son) beyti olamaz. Ayrıca 'beytü'l-gazel' (gazelin en güzel beyti) ile 'makta' kavramları birbirinden farklıdır. Bu nedenle ikinci beytin hem mahlas içerdiğini hem de makta ve beytü'l-gazel olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.
Seçeneklerdeki kavramsal iddiaları test edip yanlış olanı belirlemek için.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel ve mesnevi) kafiye düzeni, yapısal özellikleri (matla, makta, beytü'l-gazel) ve içerik yönünden çözümlenmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru